Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
Güney yamacındaki şempanzelerin hastalanmasının olası nedeni, havadan ilaçlanan tarım alanına yakın ağaçlardaki bitkileri tüketmeleridir. Verilere göre güney yamacındaki 32 şempanzenin $24$’ü hastadır ve hastaların $16$’sı gençtir. Genç şempanzelerin ilaç kalıntısı taşıyabilecek bitkilerle daha sık beslenmesi, sindirim sistemi bozukluklarıyla ilişkili olabilir.
Kontrol: Bu açıklama bir varsayımdır. Nedensellik kurmak için bitkilerdeki ilaç kalıntıları ve şempanzelerin sağlık verileri incelenmelidir.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Etik kurallara uygun bir araştırmada şempanzelere bilinçli olarak ilaçlı bitki verilmemelidir. Bunun yerine doğal ortamda iki gözlem grubu oluşturulabilir:
- Tarım alanına yakın bitkilerle beslenen şempanzeler gözlemlenir.
- Tarım alanından uzak veya kuzey yamaçtaki bitkilerle beslenen şempanzeler gözlemlenir.
- Gruplardaki yaş, beslenme sıklığı ve sağlık durumu veri olarak kaydedilir.
- Bitki örneklerinde ilaç kalıntısı araştırılır.
- Sindirim sistemi bozukluğu görülme oranları karşılaştırılır.
Kontrol: Yakın bölgedeki grupta ilaç kalıntısı ve hastalık oranı daha yüksekse varsayım desteklenir; yine de başka değişkenler de değerlendirilmelidir.
Soru 3
Örnek cevap / çözüm yolu
Şempanzelerin cılız ve hastalıklı olmasına ilişkin başka varsayımlar şunlar olabilir:
- Bölgede yeterli ve dengeli besin bulunmuyor olabilir.
- Şempanzelerde parazit, bakteri veya virüs kaynaklı bir hastalık bulunabilir.
- Kirli su tüketimi sindirim sistemi bozukluğuna yol açmış olabilir.
- Güney yamaçtaki sıcaklık, kuraklık veya yaşam alanı kaybı canlıların homeostazisini olumsuz etkileyebilir.
- Genç şempanzeler deneyimsiz oldukları için zararlı bitkileri daha sık tüketiyor olabilir.
Kontrol: Her varsayım için ayrı gözlem ve veri toplanması gerekir. Tek bir gözlem bütün nedenleri açıklamak için yeterli değildir.
Soru 4
Kısa cevap
Beş kişilik heterojen grup; farklı ilgi, beceri ve görev paylaşımına sahip öğrencilerden oluşturulabilir. Örneğin bir öğrenci gözlem verilerini düzenler, biri araştırma sorusunu yazar, biri hipotezleri geliştirir, biri araştırma notlarını tutar, biri de raporu ve sunumu hazırlar.
Kontrol: Her grup üyesinin sürece katılması ve fikirlerin ortak kararlarla belirlenmesi gerekir.
Soru 5
Örnek cevap / çözüm yolu
Benzer problem durumu: Okul bahçesindeki fasulye bitkilerinin bir bölümüne gereğinden fazla gübre uygulanmıştır. Bu alandaki bitkilerin yapraklarında sararma ve solma gözlenirken, aynı koşullardaki diğer fasulye bitkileri daha sağlıklı görünmektedir.
Kontrol: Gözlem, fazla gübre ile bitkilerin canlılık durumu arasında bir ilişki olabileceğini düşündürür; ancak sulama, ışık, toprak yapısı ve hastalık etkenleri de incelenmelidir.
Soru 6
Örnek cevap / çözüm yolu
Araştırılabilir soru: Fazla gübre uygulaması, fasulye bitkilerinde yaprak sararması ve büyüme hızını etkiler mi?
Kontrol: Soru ölçülebilir iki değişken içerir: uygulanan gübre miktarı ile bitkinin büyümesi ve yapraklarının durumu.
Soru 7
Örnek cevap / çözüm yolu
Hipotezler:
- Fasulye bitkilerine fazla gübre verilirse topraktaki tuz miktarı artar ve köklerin su alması zorlaşır.
- Köklerin su almasının zorlaşması, hücrelerin su dengesini ve bitkinin homeostazisini olumsuz etkiler.
- Fazla gübre verilen fasulye bitkilerinde yaprak sararması ve büyüme geriliği, normal miktarda gübre verilen bitkilere göre daha fazla görülür.
Kontrol: Hipotezler gözlem ve deneyle sınanabilir olmalıdır.
Soru 8
Örnek cevap / çözüm yolu
Araştırma notu:
- Fazla gübre, topraktaki mineral ve tuz yoğunluğunu artırabilir.
- Topraktaki yoğunluk arttığında bitki köklerinin su alması güçleşebilir.
- Su alımı azalan bitkilerde solma, yaprak sararması ve büyüme yavaşlaması görülebilir.
- Bitkilerdeki benzer belirtiler; yetersiz sulama, zararlı canlılar veya uygun olmayan toprak koşullarından da kaynaklanabilir.
Kontrol: Araştırma sırasında farklı kaynaklardaki bilgiler karşılaştırılmalı, gözlem verileri düzenli biçimde kaydedilmeli ve yalnızca kanıtlarla desteklenen sonuçlar kullanılmalıdır.
Soru 9
Kısa cevap
Grup çalışmasında görevler paylaşılmalı, herkesin fikri dinlenmeli ve anlaşmazlıklar kanıta dayalı tartışmayla çözülmelidir. Ortak kararlar alınırken saygılı iletişim ve iş birliği korunmalıdır.
Kontrol: Bilimsel çalışmada farklı görüşler, daha kapsamlı hipotezler ve daha güçlü sonuçlar geliştirmeye yardımcı olabilir.
Soru 10
Örnek cevap / çözüm yolu
Bilimin doğasıyla ilgili raporda şu özellikler belirlenebilir:
- Bilim, gözlem ve veri toplamaya dayanır.
- Bilimsel sorular araştırılabilir ve sınanabilir olmalıdır.
- Hipotezler kesin bilgi değil, test edilebilen açıklamalardır.
- Deneylerde değişkenler kontrol edilerek adil karşılaştırma yapılır.
- Bilimsel sonuçlar yeni kanıtlarla değişebilir veya geliştirilebilir.
- Bilim insanları iş birliği yapar, bulgularını paylaşır ve eleştirel değerlendirir.
- Canlılar üzerinde yapılan araştırmalarda etik kurallara uyulur.
Kontrol: Bu özellikler, araştırmanın yalnızca sonuç üretmediğini; kanıt toplama, sorgulama ve sonuçları yeniden değerlendirme süreci olduğunu gösterir.
Soru 11
Örnek cevap / çözüm yolu
Zihin haritası örneği:
- Bilimin doğası
- Gözlem
- Canlıların ve ekosistemin incelenmesi
- Veri toplama
- Araştırılabilir soru
- Ölçülebilir ve test edilebilir olma
- Hipotez
- Geçici açıklama
- Deney ve gözlemle sınanma
- Kanıt
- Tekrarlanan gözlemler
- Düzenli kaydedilen veriler
- Sonuç
- Kanıta dayanma
- Yeni verilerle değişebilme
- İş birliği ve etik
- Farklı fikirleri değerlendirme
- Canlıların korunmasına dikkat etme
- Gözlem
Kontrol: Zihin haritasında bilimsel yöntem basamakları ile gözlem, veri, hipotez, kanıt ve sonuç arasındaki ilişki açıkça gösterilmelidir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 28 · 
Biyoloji Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 30 →