Soru 1
- ANLATALIM - a maddesi: Metindeki altı çizili kelimelere “-cık (-cik, -cuk, -cük)” ekini getirerek metni sesli okuma görevi.
Örnek cevap / çözüm yolu
Altı çizili kelimelere ek getirildiğinde sözcükler şu şekilde değişir:
- dar → daracık
- genç → gençecik (veya gençicik)
- az → azıcık
Cümlelerin Ekli Hâli ile Okunuşu:
“Gemimiz buz kırıcının açtığı daracık kanaldan ilerliyordu. Geminin gencecik kaptanı ilk kez kutup seferine çıkmıştı. Yolculuğun geri kalanının azıcık yemek ve su ile devam edeceğini onun dışında henüz kimse bilmiyordu.”
Çözüm kontrolü: “Dar”, “genç” ve “az” sözcüklerine “-cık” küçültme eki getirildiğinde kök ile ek arasında ünlü harfler türemiştir.
Soru 2
- ANLATALIM - b maddesi: Yeni oluşan kelimeleri seslendirirken ihtiyaç duyulan diğer ünlüler ve altı çizili kelimelerin ortak özelliğini açıklama görevi.
Örnek cevap / çözüm yolu
- İhtiyaç duyulan ek ünlüler: “a”, “e” ve “ı” ünlü harfleridir (dar-a-cık, genc-e-cik, az-ı-cık).
- Altı çizili kelimelerin ortak özelliği: Bu kelimelerin tamamı tek heceli sözcüklerdir ve küçültme eki (-cık) aldıklarında ses olayı olarak ünlü türemesi meydana gelmektedir.
Çözüm kontrolü: Tek heceli bazı isim köklerine küçültme eki getirildiğinde telaffuzu kolaylaştırmak amacıyla araya bir ünlü harf girer.
Soru 3
- ANLATALIM - c maddesi: Öğrenilen kurala göre verilen cümlede boş bırakılan yerleri tamamlama görevi.
Kısa cevap
“Tek heceli kimi sözcüklere küçültme eki (-cik) geldiğinde orta hecede ünlü türemesi olur.”
Çözüm kontrolü: Etkinlikteki dar-a-cık, az-ı-cık, genc-e-cik örneklerinden yola çıkılarak ilk boşluğa “tek”, ikinci boşluğa “ünlü” kelimesi yazılmalıdır.
Soru 4
- ANLATALIM - a maddesi: “-ca, -cı, -cık, -lık” yapım eklerini ve şemada verilen işlevlerini inceleme görevi.
Örnek cevap / çözüm yolu
Görseldeki ekler ve bu eklerin sözcüklere kattığı işlevler incelenmiştir:
- -cık eki: Küçültme anlamı katar, bitki isimleri yapar, organ isimleri yapar.
- -lık eki: Soyutluk anlamı katar (Örnek: İyilik), rütbe ve makam isimleri yapar, alet ve araç gereç isimleri yapar.
- -ca eki: Dil ve lehçe isimleri yapar, benzerlik ve -e görelik anlamı katar.
- -cı eki: Meslek isimleri yapar, alışkanlık isimleri yapar.
Çözüm kontrolü: Şema, eklerin kelime türetirken üstlendiği farklı görevleri kategorilere ayırarak göstermektedir.
Soru 5
- ANLATALIM - b maddesi: Verilen kelimelere uygun yapım eklerini getirerek şemadaki işlev kutucuklarına yazma görevi.
Örnek cevap / çözüm yolu
Verilen kelimeler: Yağmur, Müdür, Türk, Ben, Balık, Yavru, İnat, Kızıl, Badem
Ek getirilen yeni kelimelerin işlevlerine göre yerleşimi:
-
-cık eki alanlar:
- Küçültme anlamı katar → Yavrucuk
- Bitki isimleri yapar → Kızılcık
- Organ isimleri yapar → Bademcik
-
-lık eki alanlar:
- Soyutluk anlamı katar → İyilik (Kitapta örnek olarak verilmiştir)
- Rütbe ve makam isimleri yapar → Müdürlük
- Alet, araç gereç isimleri yapar → Yağmurluk
-
-ca eki alanlar:
- Dil ve lehçe isimleri yapar → Türkçe
- Benzerlik, -e görelik anlamı katar → Bence
-
-cı eki alanlar:
- Meslek isimleri yapar → Balıkçı
- Alışkanlık isimleri yapar → İnatçı
Çözüm kontrolü: Listede yer alan 9 kelimenin tamamı anlamlarına uygun yapım ekleriyle birleştirilerek şemadaki ilgili boşluklara tam olarak yerleştirilmiştir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 162 · 
Türkçe Ders Kitabı 1. Kitap cevapları · Sonraki sayfa: 164 →