10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 201 Cevapları ve Çözümleri (2025-2026)

Soru 1

Metindeki Soru: Eşek, hangi soruya cevap aramaktadır?

Örnek cevap / çözüm yolu

Eşek; gece gündüz ağır yük taşıyıp aç kalmasına rağmen, hiçbir iş yapmayan öküzlerin neden besili olduğunu ve başlarında taç gibi boynuz taşıdıklarını sorgulamakta; “Bizim günahımız nedir, öküzlerin üstünlüğü nereden gelir?” sorusuna cevap aramaktadır.

Çözüm kontrolü

Har-nâme’nin başında eşek, öküzler ile kendi durumunu karşılaştırarak çilesinin ve maruz kaldığı eşitsizliğin sebebini öğrenmek ister.

Soru 2

Metindeki Soru: Eşek, sorusuna cevap bulabilmek için hangi yönteme başvurmuştur?

Örnek cevap / çözüm yolu

Eşek, zihnindeki soruları çözüme kavuşturmak ve doğru akıl almak için tecrübeli ve bilge olarak bilinen yaşlı eşeğe (pir eşek) danışma yöntemine başvurmuştur.

Çözüm kontrolü

Olay örgüsünde eşek, yaşadığı iç çatışmayı çözmek amacıyla kendi türdaşı olan akil/bilge eşeğe başvurup düşüncelerini ona açar.

Soru 3

Metindeki Soru: Bilge eşek, kendisine akıl danışan eşeğe hangi tavsiyelerde bulunmuştur?

Örnek cevap / çözüm yolu

Bilge eşek; öküzlerin ve eşeklerin yaratılış ile rızıklarının farklı olduğunu, eşeklere düşen görevin yük taşımak ve kanaat etmek olduğunu belirtmiştir. Açgözlülük yapmamasını, elindekiyle yetinmesini ve kaderine rıza göstermesini tavsiye etmiştir.

Çözüm kontrolü

Bilge eşek metinde kanaat, sabır ve kendi sınırlarını bilme kavramlarını öne çıkararak hırstan uzak durulması gerektiğini savunur.

Soru 4

Metindeki Soru: Eşek, bilge eşeğin tavsiyelerinden sonra nasıl bir tutum sergilemiştir?

Örnek cevap / çözüm yolu

Eşek, bilge eşeğin öğütlerini dinlememiş ve kanaat etmek yerine hırsına yenik düşmüştür. Öküzler gibi semirmek ve boynuz çıkarabilmek hayaliyle ekili bir buğday tarlasına girip otlamaya başlamıştır.

Çözüm kontrolü

Olay örgüsünün gelişme bölümünde eşek, yapılan uyarılara rağmen açgözlülükle hareket ederek tarlayı talan etme yolunu seçer.

Soru 5

Metindeki Soru: Metnin sonunda eşek, bilge eşekle karşılaştığında neler olmuştur?

Örnek cevap / çözüm yolu

Buğday tarlasının sahibi tarafından fark edilip şiddetle dövülen, kulakları ve kuyruğu kesilen eşek; büyük bir acı ve pişmanlık içinde bilge eşeğin yanına dönmüştür. Boynuz ararken kulak ve kuyruğundan olduğunu anlayarak hırsının ağır cezasını ödemiştir.

Çözüm kontrolü

Metnin sonuç bölümünde eşek, hırsının kurbanı olmuş ve “Boynuz umarken kulaktan olmak” durumunu yaşayarak bilge eşeğin karşısına eksilmiş hâlde çıkmıştır.

Soru 6

Metindeki Soru: Metnin ana fikri nedir?

Örnek cevap / çözüm yolu

İnsan elindeki imkânlarla yetinmeli, hak etmediği ve sınırlarını aşan şeyler için aşırı hırs ve açgözlülük göstermemelidir; aksi takdirde elindeki mevcut değerleri de kaybeder (kanaatkârlığın önemi).

Çözüm kontrolü

Har-nâme mesnevisinin alegorik ve hicvi yapısı üzerinden verilen temel ileti, hırsın felaket getireceği ve kanaatin erdem olduğudur.

Soru 7

Metindeki Soru: Har-nâme’nin yazıldığı dönemde ve günümüzde taşıdığı evrensel ve manevi değerleri kavram haritasında boş bırakılan bölümlere yazınız.

Örnek cevap / çözüm yolu

XV. Yüzyıl (Yazıldığı Dönem):

  • Evrensel Değerler: Adalet arayışı, emek ve karşılık dengesi, toplumdaki sosyoekonomik eşitsizliklerin eleştirisi.
  • Manevi Değerler: Kanaatkârlık, rıza gösterme, hırstan ve açgözlülükten uzak durma, alçak gönüllülük.

XXI. Yüzyıl (Günümüz):

  • Evrensel Değerler: Tüketim çılgınlığı ve kontrolsüz hırsın bireye zararları, liyakat, öz eleştiri ve kendi kapasitesinin farkında olma.
  • Manevi Değerler: İç huzur, elindekinin kıymetini bilme (şükür), başkalarının sahip olduklarına özenmek yerine kendi kimliğini koruma bilinci.

Çözüm kontrolü

Kavram haritası; eserin hem 15. yüzyıl Osmanlı toplumundaki alegorik ve eleştirel yönünü hem de 21. yüzyıl insanı için geçerliliğini koruyan etik mesajlarını eşleştirerek sınıflandırır.


Kitapta kolayca gezin

← Önceki sayfa: 200 · :blue_book: Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 202 →