Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
Şair, mesnevinin bölümlerinin farklı işlevlere ve hedef kitleye sahip olması nedeniyle üslup değişikliğine gitmiştir:
- Giriş Bölümleri (Tevhit, Naat, Medhiye): Klasik Divan edebiyatı geleneğine uygun olarak dinî konuların ve devlet büyüğünün övüldüğü bu kısımlarda, sanat gücünü göstermek ve makamın yüceliğine uygun saygıyı ifade etmek amacıyla Arapça ve Farsça tamlamaların yoğun olduğu sanatlı, ağır bir dil tercih edilmiştir.
- Asıl Hikâye Bölümü: Fabl niteliğindeki olay örgüsünün rahat anlaşılması, çıkarılacak dersin doğrudan iletilmesi ve sembolik anlatımın okuyucuya kolay ulaşması için daha açık, sade ve akıcı bir Türkçe kullanılmıştır.
Çözüm kontrolü
Üslup farkı; metnin türü (mesnevi), metnin bölümlerinin farklı işlevleri ve bağlam doğrultusunda gerekçelendirilmiştir.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Metindeki zaman ile ilgili ifadelerin (“gâh… gâh…”, “biraz” gibi zaman ve süre bildiren zarfların/yapıların) metne katkıları şunlardır:
- Olay Akışını Sağlama: Eylemlerin gerçekleşme sırasını belirginleştirerek öykülemedeki zaman dizgeliğini kurar.
- Dinamizm Katma: Eşeğin eylemlerinin (gezmesi, otlaması, öküzleri görmesi) zaman içindeki değişimini hareketli bir biçimde aktarır.
- Metin Bütünlüğü: Olay örgüsünü belirli bir zamansal bağlama oturtarak anlatıcının kurguyu mantıklı bir akışla sunmasına yardımcı olur.
Çözüm kontrolü
Zaman ifadelerinin olay örgüsüne, anlatıcı kurgusuna ve metnin ritmine olan katkısı somutlaştırılmıştır.
Soru 3
Örnek cevap / çözüm yolu
1. Beyit Grubu:
- Kullanılan Anlatım Biçimleri: Betimleyici Anlatım (Betimleme)
- Açıklama: Eşeğin fiziki zayıflığı ve bakımsız hali (“tü kalmamışdı”, “et ü deri”, “dudağı sarkmış”, “düşmiş enek”) duyu organlarına seslenen somut nitelemelerle göz önünde canlandırılacak şekilde tasvir edilmiştir.
2. Beyit Grubu:
- Kullanılan Anlatım Biçimleri: Öyküleyici Anlatım (Öyküleme) ve Betimleyici Anlatım
- Açıklama: Eşeğin ekini görmesi ve iştahla yemeye başlaması eylem/olay akışı sunduğu için öyküleme; “göğermiş ekin” gibi nitelik belirten ifadeler ve durum tasviri içerdiği için betimleme kullanılmıştır.
3. Beyit Grubu:
- Kullanılan Anlatım Biçimleri: Öyküleyici Anlatım (Öyküleme) ve Betimleyici Anlatım
- Açıklama: Palanın çıkarılması, ota salınma ve yürüme eylemleri bir olay zinciri oluşturduğu için öyküleme; öküzlerin “odlu gözler ü gerlü göğüsler” (ateşli gözler, gergin göğüsler) biçiminde sıfatlarla nitelemeleri ise betimlemedir.
Çözüm kontrolü
Her üç beyit grubundaki anlatım biçimleri metindeki sözcük ve yapı kanıtlarıyla eşleştirilerek açıklanmıştır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 199 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 201 →