10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 282 Cevapları ve Çözümleri (2025-2026)

Soru 1

Uygulama adımlarını takip ederek “Ben Olsaydım” etkinliği kapsamında Osmanlı Devleti’nde meydana gelen isyanların önlenmesine yönelik padişaha sunulacak bir rapor (layıha/risale) hazırlayınız.

Örnek cevap / çözüm yolu

Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye Padişahı Huzuruna Sunulan Layıha (İsyanların Önlenmesine Dair Çözüm Önerileri)

1. İsyanların Nedenleri ve Mevcut Durum:
Osmanlı Devleti’nde meydana gelen kapıkulu ve eyalet (Celali) isyanlarının temelinde liyakatsiz atamalar, tımar sisteminin bozulması, akçenin değer kaybetmesi (tağşiş), rüşvet ve kayırmacılığın yaygınlaşması ile halktan usulsüz vergiler toplanması yatmaktadır. İsyanlara karşı sadece askerî kuvvet kullanılması sorunları geçici olarak bastırmakta; neden-sonuç ilişkisi temelinde kalıcı bir çözüm sağlamamaktadır.

2. İsyanların Önlenmesine Yönelik Alternatif Çözüm Önerileri:

  • Liyakat ve Adalet Esası: Sancaklara ve eyaletlere atanacak yöneticiler ile ordu komutanları rüşvet veya iltimasla değil, liyakat ve tecrübe kriterlerine göre tayin edilmelidir.
  • Mali Reformlar ve Sikke Düzeni: Kapıkulu askerlerinin ulufleleri zamanında ve zühruf (ayarı düşük) olmayan akçe ile ödenmelidir. Halkın alım gücünü düşüren tağşiş uygulamalarına son verilmeli ve adil bir vergi sistemi uygulanmalıdır.
  • Tımar Sisteminin Islahı: Tımar topraklarının dirlik sahipleri dışında kişilere verilmesi engellenmeli, dirlik sahiplerinin eyaletlerinde bulunup cebelü yetiştirmesi sıkı bir şekilde denetlenmelidir. Toprağını terk eden köylülerin (çiftbozan) toprağına dönmesi teşvik edilerek tarımsal üretim ve eyalet asayişi yeniden tesis edilmelidir.
  • Taşra Denetimi ve Hukuk Düzeni: Kadıların ve mülki idarecilerin halka yönelik kanunsuz tutumları merkezden gönderilecek tarafsız müfettişlerce denetlenmeli, adalet mekanizması işler kılınmalıdır.

3. Sonuç:
İsyanların kök nedenleri ortadan kaldırılmadan yalnızca baskı ve şiddet uygulanması devlet ve toplum arasındaki bağı zayıflatmaktadır. Arz edilen ıslahat tedbirleri kararlılıkla uygulandığı takdirde merkezî otorite yeniden güçlenecek, askerî disiplin sağlanacak ve toplumsal huzur ortamı kalıcı olarak kurulacaktır.

Çözüm Kontrolü: Hazırlanan layıha, 10. sınıf tarih müfredatında yer alan 17. yüzyıl Osmanlı iç dinamikleri, tımar ve askerî sistemdeki bozulmalar ile dönemin devlet adamlarının (Koçi Bey, Kâtip Çelebi vb.) hazırladığı risalelerin tarihsel kanıt ve neden-sonuç ilişkilerine uygun olarak kurgulanmıştır.


Kitapta kolayca gezin

← Önceki sayfa: 281 · :blue_book: Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 283 →