Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde meydana gelen İstanbul (Yeniçeri) ve Celâli isyanlarının müzakere değerlendirmesi şu temel neden-sonuç ve kanıtlar çerçevesinde gerçekleştirilir:
- İstanbul (Yeniçeri / Merkez) İsyanları: Nedenleri arasında ayarı düşük akçe (züyuf akçe) ile ulufe ödenmesi, saray adamlarının devlet yönetimine müdahale etmesi ve askerî disiplinin bozulması yer alır. Sonucunda merkezî otorite zayıflamış, bazı padişahlar ve devlet adamları görevden alınmış ya da öldürülmüştür.
- Celâli (Taşra / Anadolu) İsyanları: Nedenleri arasında tımar sisteminin bozulması, uzun süren savaşların ekonomik yükü, ağır vergiler ve adil olmayan yerel idareciler bulunur. Sonucunda Anadolu’da asayiş bozulmuş, halk toprağını terk etmiş (“Büyük Kaçgun”) ve tımarlı sipahi sistemi çökmüştür.
- Alınan Önlemler ve Süreklilik: İsyanlar genellikle askerî güç ve sert tedbirlerle geçici olarak bastırılmış, köklü yapısal ıslahatlar yapılamadığı için sorunlar zaman içinde devam etmiştir.
Çözüm kontrolü
Etkinlik yönergesindeki açıklama yapma, neden-sonuç ilişkisi kurma ve kanıtlara dayalı çıkarım sağlama adımları dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Soru 2
Kısa cevap
Tabloda yer alan isyanların gerçekleştiği padişah dönemleri ve ait oldukları isyan grupları aşağıdaki gibidir:
- Baba Zünnun İsyanı: Kanuni Sultan Süleyman | Celâli
- Buçuktepe İsyanı: Fatih Sultan Mehmet | Yeniçeri
- Bozoklu Şeyh Celâl İsyanı: Yavuz Sultan Selim | Celâli
- Çınar Vakası: IV. Mehmet | Yeniçeri
- Şahkulu İsyanı: Sultan II. Bayezid | Celâli
Çözüm kontrolü
- Buçuktepe İsyanı (1446): Fatih Sultan Mehmet döneminde gerçekleşen ilk yeniçeri (merkez) isyanıdır.
- Şahkulu İsyanı (1511): II. Bayezid döneminde Safavi etkisiyle Anadolu’da çıkan dini-sosyal nitelikli ayaklanmadır.
- Bozoklu Şeyh Celâl İsyanı (1519): Yavuz Sultan Selim döneminde Yozgat/Bozok bölgesinde çıkmış olup Celâli isyanlarının isim kaynağıdır.
- Baba Zünnun İsyanı (1526): Kanuni Sultan Süleyman döneminde vergi anlaşmazlıkları nedeniyle Anadolu’da çıkan Celâli isyanıdır.
- Çınar Vakası / Vaka-i Vakvakiye (1656): IV. Mehmet döneminde yeniçerilerin saray adamlarını ağaca asmasıyla sonuçlanan merkezî yeniçeri isyanıdır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 282 ·
Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 284 →