10. Sınıf Matematik Ders Kitabı Sayfa 280 Cevapları ve Çözümleri (2025-2026)

Soru 3

Örnek cevap / çözüm yolu

Tablo Doldurma Adımları:

1. Satır: g(x) = \sqrt{x} - 1 (Örnek Veri)

  • Tanım ve Görüntü Kümesi: g: [0, \infty) \rightarrow [-1, \infty)
  • Ters Fonksiyonun Cebirsel Temsili: g^{-1}: [-1, \infty) \rightarrow [0, \infty), \quad g^{-1}(x) = (x + 1)^2
  • Grafik Temsili: g(x) grafiği (0, -1) noktasından başlayıp sağ yukarı doğru ilerler; g^{-1}(x) grafiği (-1, 0) noktasından başlayarak y = x doğrusuna göre simetrik biçimde yükselir.

2. Satır: h(x) = \sqrt{x + 8}

  • Tanım Kümesi: x + 8 \ge 0 \implies x \ge -8, yani [-8, \infty)
  • Görüntü Kümesi: Karekök değeri negatif olamayacağından [0, \infty)
  • Ters Fonksiyonun Bulunması:
    y = \sqrt{x + 8} \implies y^2 = x + 8 \implies x = y^2 - 8
    Değişkenler yer değiştirildiğinde:
    h^{-1}: [0, \infty) \rightarrow [-8, \infty), \quad h^{-1}(x) = x^2 - 8
  • Grafik Temsili: h(x) grafiği (-8, 0) noktasından başlar, (0, 2\sqrt{2}) ve (1, 3) noktalarından geçer. h^{-1}(x) grafiği ise (0, -8) noktasından başlayıp (3, 1) noktasından geçer. İki grafik y = x doğrusuna göre birbirinin simetriğidir.

3. Satır: k(x) = 4\sqrt{x - 2}

  • Tanım Kümesi: x - 2 \ge 0 \implies x \ge 2, yani [2, \infty)
  • Görüntü Kümesi: [0, \infty)
  • Ters Fonksiyonun Bulunması:
    y = 4\sqrt{x - 2} \implies \frac{y}{4} = \sqrt{x - 2} \implies \frac{y^2}{16} = x - 2 \implies x = \frac{y^2}{16} + 2
    Değişkenler yer değiştirildiğinde:
    k^{-1}: [0, \infty) \rightarrow [2, \infty), \quad k^{-1}(x) = \frac{x^2}{16} + 2
  • Grafik Temsili: k(x) grafiği (2, 0) noktasından başlar. k^{-1}(x) grafiği (0, 2) noktasından başlar. Grafikler y = x doğrusuna göre simetriktir.

Tablo Altındaki Karşılaştırma ve Genelleme Alanı:

  • Bir fonksiyonun tersinin de fonksiyon olabilmesi için orijinal fonksiyonun tanımlı olduğu aralıkta bire bir ve örten olması gerekir.
  • Karekök fonksiyonlarının tanım kümesi kök içini sıfır veya pozitif yapan değerlerle (x \ge x_0), görüntü kümesi ise fonksiyonun ürettiği sonuçlarla sınırlandırılmalıdır.
  • f fonksiyonunun tanım kümesi f^{-1} fonksiyonunun görüntü kümesine; f’nin görüntü kümesi ise f^{-1}'in tanım kümesine eşittir.
  • Bir fonksiyon ile tersinin grafikleri her zaman y = x (birinci açıortay) doğrusuna göre simetriktir.

Soru 4

Örnek cevap / çözüm yolu

Matematiksel Önerme:
“Karekök referans fonksiyonlarından türetilen f(x) = a\sqrt{bx + c} + d (a > 0, b > 0) biçimindeki bir fonksiyonun tersinin cebirsel temsilinin bir fonksiyon belirtebilmesi için, ters fonksiyon olan ikinci dereceden ifadenin tanım kümesi f fonksiyonunun görüntü kümesi olan [d, \infty) aralığı ile kısıtlanmalıdır.”

Matematiksel Doğrulama:

  1. f: [-\frac{c}{b}, \infty) \rightarrow [d, \infty) şeklinde tanımlandığında f(x) fonksiyonu bire bir ve örtendir.
  2. y = a\sqrt{bx + c} + d denkleminde x yalnız bırakılırsa:
    y - d = a\sqrt{bx + c} \implies \left(\frac{y - d}{a}\right)^2 = bx + c \implies x = \frac{1}{b}\left(\frac{y - d}{a}\right)^2 - \frac{c}{b}
  3. Değişkenler yer değiştirildiğinde ters bağıntı f^{-1}(x) = \frac{1}{b}\left(\frac{x - d}{a}\right)^2 - \frac{c}{b} olarak bulunur.
  4. İkinci dereceden bu kural tüm reel sayılarda (\mathbb{R}) tanımlanırsa bir parabol belirteceğinden bire bir olma özelliğini kaybeder. f fonksiyonunun bire bir ve örtenliğini koruyabilmesi için f^{-1} fonksiyonunun tanım kümesi [d, \infty) ile sınırlandırılmalıdır. Böylece bire bir eşleme sağlanır ve ters bağıntı bir fonksiyon oluşturur.

Kitapta kolayca gezin

← Önceki sayfa: 279 · :blue_book: Matematik Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 281 →