Soru 4
Örnek cevap / çözüm yolu
1. h(x) = (x - 3)^2 Fonksiyonu için Tablo Doldurma:
-
Sağ Kol Kısıtlaması (x \ge 3):
- Tanım ve Görüntü Kümesi: h_1: [3, \infty) \rightarrow [0, \infty)
- Tersinin Cebirsel Temsili: h_1^{-1}(x) = 3 + \sqrt{x}, Tanım Kümesi: [0, \infty), Görüntü Kümesi: [3, \infty)
-
Sol Kol Kısıtlaması (x \le 3):
- Tanım ve Görüntü Kümesi: h_2: (-\infty, 3] \rightarrow [0, \infty)
- Tersinin Cebirsel Temsili: h_2^{-1}(x) = 3 - \sqrt{x}, Tanım Kümesi: [0, \infty), Görüntü Kümesi: (-\infty, 3]
-
Grafik Temsili: y = (x-3)^2 parabolünün tepe noktası (3,0) olup kollar yukarı doğru açılır. Ters fonksiyon grafikleri olan y = 3 + \sqrt{x} ve y = 3 - \sqrt{x} eğrileri (0,3) noktasında birleşir ve y = x doğrusuna göre simetrik görünüm sunar.
2. k(x) = (x + 2)^2 + 1 Fonksiyonu için Tablo Doldurma:
-
Sağ Kol Kısıtlaması (x \ge -2):
- Tanım ve Görüntü Kümesi: k_1: [-2, \infty) \rightarrow [1, \infty)
- Tersinin Cebirsel Temsili: k_1^{-1}(x) = -2 + \sqrt{x - 1}, Tanım Kümesi: [1, \infty), Görüntü Kümesi: [-2, \infty)
-
Sol Kol Kısıtlaması (x \le -2):
- Tanım ve Görüntü Kümesi: k_2: (-\infty, -2] \rightarrow [1, \infty)
- Tersinin Cebirsel Temsili: k_2^{-1}(x) = -2 - \sqrt{x - 1}, Tanım Kümesi: [1, \infty), Görüntü Kümesi: (-\infty, -2]
-
Grafik Temsili: y = (x+2)^2 + 1 parabolünün tepe noktası (-2,1) noktasındadır. Tersinin grafiği ise [1, \infty) tanım aralığında (1,-2) noktasından başlayan iki karekök kolundan oluşur.
3. Tablo Altındaki Karşılaştırma / Genel Değerlendirme:
Karesel fonksiyonlar tüm gerçek sayılar kümesinde tanımlı olduğunda bire bir değildir (yatay doğru testini sağlamaz). Bu nedenle karesel bir fonksiyonun tersinin de bir fonksiyon belirtebilmesi için, tanım kümesi tepe noktasının apsisinden ikiye bölünerek bire bir ve örten parçalar tanımlanmalıdır.
Soru 5
Örnek cevap / çözüm yolu
Önerme:
f(x) = a(x - r)^2 + k (a \neq 0) biçimindeki karesel referans fonksiyonların tersinin bir fonksiyon olabilmesi için tanım kümesinin tepe noktasının apsisine göre kısıtlanması (A_1 = [r, \infty) veya A_2 = (-\infty, r]) ve değer kümesinin görüntü kümesine eşit (B = [k, \infty) veya a < 0 ise B = (-\infty, k]) seçilerek fonksiyonun bire bir ve örten yapılması şarttır.
Matematiksel Doğrulama ve Açıklama:
- Bire Birlik Şartı: Karesel fonksiyonlarda simetri ekseni x = r doğrusudur. Her d > 0 için f(r - d) = f(r + d) eşitliği sağlandığından tüm tanım kümesinde bire bir değildir. Tanım kümesi [r, \infty) aralığına kısıtlandığında fonksiyon monoton artan/azalan hale gelir ve bire bir eşitlik sağlanır.
- Örtenlik ve Ters Fonksiyon Denklemi: Görüntü kümesi B = [k, \infty) alındığında y = a(x - r)^2 + k \implies y - k = a(x - r)^2 \implies \frac{y - k}{a} = (x - r)^2 elde edilir.
- x \ge r için x - r = \sqrt{\frac{y - k}{a}} \implies f^{-1}(x) = r + \sqrt{\frac{x - k}{a}} bulunur.
- x \le r için x - r = -\sqrt{\frac{y - k}{a}} \implies f^{-1}(x) = r - \sqrt{\frac{x - k}{a}} bulunur.
- Sonuç: Tanım kümesi kısıtlanıp bire bir ve örtenlik sağlandığında, her elemanın yalnızca tek bir görüntüsü olacağından ters temsil bir fonksiyon oluşturur.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 274 ·
Matematik Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 276 →