Soru 8
Örnek cevap / çözüm yolu
Metindeki filozof görüşleri ahlak felsefesindeki temel özgürlük ve sorumluluk yaklaşımlarıyla şu şekilde ilişkilendirilir:
- Arthur Schopenhauer’ın görüşü determinizm (belirlenimcilik) anlayışına dayanır. Karakterin sabit olduğunu ve insanların eylemlerini özgür iradeleriyle değil, değişmez yapıları doğrultusunda zorunlu olarak gerçekleştirdiğini savunur.
- J. P. Sartre’ın görüşü egzistansiyalizm (varoluşçuluk) ve indeterminizm anlayışına dayanır. İnsanın önceden belirlenmiş bir özü olmadığını, ne olacağını ve nasıl yaşayacağını özgür seçimleriyle bizzat kendisinin belirlediğini ifade eder.
- Aristoteles’in görüşü otodeterminizm (öz-belirlenimcilik) ve erdem etiği çerçevesinde açıklanabilir. Çevre ve aile etkisiyle edinilen alışkanlıkların davranışı etkilediğini ancak insanın akıl yürütme ve irade ile zamanla bu alışkanlıkları dönüştürebileceğini kabul eder.
Metindeki filozof ifadeleri ilgili felsefi akımların temel argümanlarıyla tutarlı biçimde eşleştirilmiştir.
Soru 9
Örnek cevap / çözüm yolu
Zor bir durumda yapılan yanlış davranış felsefi yaklaşımlara göre şu şekilde değerlendirilir:
- Determinizm: Yanlış davranış, kişinin geçmiş yaşantıları, çevresel baskılar, psikolojik ve biyolojik etkenler tarafından zorunlu olarak belirlenmiştir. Kişi başka türlü davranamayacağı için eyleminden tam anlamıyla sorumlu tutulamaz.
- İndeterminizm: Kişi zor şartlar altında olsa bile eylemlerinde tamamen özgürdür. Eylemi kısıtlayan mutlak bir dış etken yoktur; dolayısıyla yaptığı yanlış davranış kendi özgür tercihidir ve sorumluluk tamamen kişiye aittir.
- Otodeterminizm: Kişinin özgürlüğü kendi ahlaki gelişimi, birikimi ve bilgisi oranındadır. İnsan ne kadar ahlaki özerklik kazanmışsa yanlış davranışından da o ölçüde sorumludur.
Üç yaklaşımın özgürlük ve sorumluluk sınırlarına dair mantıksal çözümlemesi yapılmıştır.
Soru 10
Örnek cevap / çözüm yolu
İnsan davranışlarında otodeterminist anlamda kısmen özgürdür. Birey; doğduğu çevre, toplumsal kurallar ve biyolojik yapısı gereği belirli sınırlar içinde yaşar. Ancak akıl yürütme, bilgi edinme ve farkındalık geliştirme yetisi sayesinde önündeki seçenekler arasından kendi iradesiyle seçim yapabilir. İnsan bilincini ve ahlaki özerkliğini geliştirdiği oranda davranışlarında özgürleşir ve eylemlerinin sorumluluğunu üstlenir.
İddia, akıl yürütme ilkelerine uygun ve tutarlı gerekçelerle açıklanmıştır.
Soru 11
Örnek cevap / çözüm yolu
Bu durum en belirgin şekilde J. P. Sartre’ın varoluşçu (egzistansiyalist) görüşüyle açıklanır.
Sartre’a göre insan ne olacağını özgür seçimleriyle belirler. Jean Valjean’ın geçmişteki yoksulluğu veya hırsızlık yapmış olması onun gelecekteki karakterini mutlak olarak belirlemez. Piskopos’un sergilediği tutum sonrasında Valjean, geçmişteki kimliğine mahkûm kalmamış; dürüst, erdemli ve iyi bir insan olmayı kendi özgür iradesiyle seçerek kendi varoluşunu yeniden inşa etmiştir.
Olaydaki ahlaki dönüşüm Sartre’ın seçim ve özgürlük argümanıyla doğrudan örtüşmektedir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 127 ·
Felsefe Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 129 →