Soru 12
Örnek cevap / çözüm yolu
Çevrenin kirletilmesi ile işçilerin refahı arasında seçim yapılırken, dar kapsamlı ekonomik çıkarlar yerine evrensel ahlak ilkeleri ve genel yaşam hakkı esas alınmalıdır. Immanuel Kant’ın koşulsuz buyruğuna göre, bir eylemin ilkesi herkes için geçerli evrensel bir yasa olabiliyorsa ahlakidir. Doğanın kirletilmesi genel toplum sağlığını ve ekolojik dengeyi tehdit ettiği için, bir şirketin kısa vadeli kârı veya sınırlı bir grubun refahı evrensel bir ilke olarak çevrenin korunmasının önüne geçemez.
Çözüm ve kontrol
Karar verme sürecinde akıl yürütme ve tutarlılık ilkeleri uygulanmalıdır. Bir eylemin ahlaki sayılabilmesi için tüm canlılar ve gelecekteki nesiller açısından sürdürülebilir olması gerekir; dolayısıyla çevresel yıkım pahasına sağlanan refah evrensel olarak savunulamaz.
Soru 13
Örnek cevap / çözüm yolu
Şirketin kârını artırmak ve işçilere daha iyi imkânlar sunmak gerekçesiyle doğayı kirletmesi ahlaki değildir.
- Evrensel ahlak yasasını kabul eden yaklaşım (Immanuel Kant - Ödev Ahlakı): Kant’a göre bir eylemin ahlaki değeri sonucunda elde edilen faydaya değil, eylemin koşulsuz ödev duygusuyla yapılmasına bağlıdır. Şirket, doğayı ve toplum sağlığını kendi ekonomik hedefleri için bir araç olarak kullanmıştır. Kant’ın “İnsanlığı ve doğayı asla sırf bir araç olarak görme, her zaman bir amaç olarak gör” ilkesine aykırı olduğu için bu eylem ahlak dışıdır.
- Evrensel ahlak yasasını reddeden yaklaşım (Thomas Hobbes / M. Stirner - Egoizm/Bireycilik): Bireysel veya kurumsal çıkarı merkeze alan egoist yaklaşımlar, eylemleri evrensel kurallarla kısıtlamaz ve kendi varlığını sürdürmeyi öncelikler. Ancak bu bakış açısı toplumsal düzeni ve ekolojik dengeyi bozduğu için genel ahlaki tutarlılıktan yoksundur.
Çözüm ve kontrol
Metindeki durum niyet ve sonuç odaklı ahlak kuramları açısından analiz edilmiştir. Şirketin kararı dar bir grubun faydasını gözetse de evrensel ahlak ilkeleri çerçevesinde doğaya verilen zarar haklı çıkarılamaz.
Soru 14
Kısa cevap
B (T. Hobbes’in ahlak anlayışına göre yönetimin çevreyi kirletme kararı insan doğasının bir sonucudur.)
Çözüm ve doğrulama
- A seçeneği yanlış: Max Stirner egoizmi savunur; şirketin kendi çıkarını düşünmesi Stirner’in anlayışıyla çelişmez.
- B seçeneği doğru: Thomas Hobbes’a göre insan doğası gereği kendi varlığını korumaya ve çıkarını gözetmeye meyillidir. Yönetimin kendi kârını ve varlığını sürdürmek adına çevreye zarar vermesi Hobbes’un bencil insan doğası açıklamasıyla örtüşür.
- C seçeneği yanlış: J. S. Mill faydacıdır (utiliteryanizm); eylemi niyetine göre değil, getirdiği sonuç ve toplumsal faydaya göre değerlendirir.
- D seçeneği yanlış: Kant ödev ahlakçısıdır; eylemin sonucuna değil, niyetine ve ilkeye uygunluğuna bakar.
- E seçeneği yanlış: Farabi’ye göre ahlaki eylem en yüksek iyiye ve tanrısal düzene yöneliktir; yalnızca kâr veya dar niyetli çıkar eylemi ahlaki yapmaz.
Soru 15
Kısa cevap
E (Şirket yönetiminin aldığı karar, işçilerin refahını gözetmek amacıyla alınması bakımından değerlendirildiğinde I. Kant’ın ahlak anlayışı ile uyumludur.)
Çözüm ve doğrulama
- Immanuel Kant’ın ödev ahlakına göre bir eylemin ahlaki değeri, elde edilecek sonuçtan veya refah sağlama amacından (koşullu buyruk) bağımsızdır.
- Bir eylem sırf işçilerin refahını artırmak veya kâr etmek gibi bir sonuç/amaç gözetilerek yapılıyorsa Kant’a göre pure ahlaki değer taşımaz; çünkü eylemin koşulsuz ödev bilinciyle yapılması gerekir.
- Ayrıca şirket doğayı ve toplumu araçsallaştırmıştır. Bu nedenle verilen kararın Kant’ın anlayışı ile uyumlu olduğu iddiası yanlıştır ve metinden bu sonuca ulaşılamaz.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 128 ·
Felsefe Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 130 →