Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
Kurtarma ekibi lideri karar verirken faydacılık (en fazla insanın hayatını kurtarma/fayda sağlama), adalet, eşitlik, insan onuruna saygı ve sorumluluk ilkelerini dikkate almalıdır. Faydacı yaklaşıma göre lider, en az zararla en fazla canı kurtarmayı hedeflerken; adalet ve eşitlik ilkeleri gereğince de ayrımcılık yapmaksızın nesnel kriterlere (acil durum derecesi, kurtarılabilirlik imkânı) göre hareket etmelidir.
Çözüm-kontrol açıklaması: Metindeki “daha fazla insanın hayatını kurtarmak için öncelik belirleme” durumu, ahlak felsefesindeki faydacı yaklaşım ve adalet ilkeleri çerçevesinde ele alınarak açıklanmıştır.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Immanuel Kant’ın ödev ahlakına göre bir eylemin ahlaki değeri sonucuna değil, eylemin ödeve uygunluğuna ve niyetine bağlıdır. Kant, insanın hiçbir zaman salt bir araç olarak kullanılamayacağını, her insanın bir amaç olduğunu savunur. Liderin insanları sadece sayısal bir hesapla veya araç olarak görerek bekletmesi Kant’ın ödev ahlakına ve koşulsuz buyruk (kategorik imperatif) ilkesine aykırıdır. Kant açısından sonuçtaki kurtarılan kişi sayısı değil, insan değerinin araçsallaştırılmaması esastır.
Çözüm-kontrol açıklaması: Kant’ın sonuçsalcı anlayışı reddeden ödev ahlakı ve insanı araç kılmama ilkesi metindeki olayla bağdaştırılarak değerlendirilmiştir.
Soru 3
Örnek cevap / çözüm yolu
Bu olayda denge, kişisel vicdani sorumluluk ile toplumsal ödev ilkelerinin birleştirilmesiyle kurulabilir. Birey, toplumun ortak iyiliğini gözetme sorumluluğunu yerine getirirken vicdanının sesini (tarafsızlık, merhamet, adalet) karar alma sürecine dâhil etmelidir. Lider, çaresizlik durumunda kişisel duygulardan arınmış, nesnel ve adil kriterler uyguladığında vicdani yükünü toplumsal ödev bilinciyle dengeleyebilir.
Çözüm-kontrol açıklaması: Vicdan (içsel sorgulama) ile toplumsal sorumluluk (dışsal ödev) arasındaki denge kriz anındaki kararlar bağlamında gerekçelendirilmiştir.
Soru 4
Örnek cevap / çözüm yolu
Zeynep’in sırrı saklaması durumunda arkadaşlık, sadakat, dürüstlük, kişisel mahremiyete saygı ve güven gibi ahlaki değerler ön plana çıkar. Bu durumda Zeynep, arkadaşı ile arasındaki bireysel sadakat bağını korumayı tercih etmiş olur.
Çözüm-kontrol açıklaması: Sır saklama tutumunda öne çıkan kişisel ve ahlaki erdemler doğru biçimde tespit edilmiştir.
Soru 5
Örnek cevap / çözüm yolu
Sokrates’in ahlak anlayışı “Erdem bilgidir” ilkesine dayanır. Sokrates’e göre hiç kimse bilerek kötülük yapmaz; kötülük bilgisizlikten kaynaklanır. Zeynep’in durumu açısından, bir başka insanın zarar görmesine yol açabilecek bir duruma göz yummak bilgi ve erdemle bağdaşmaz. Zeynep, doğru ve adil olanı bulmak için akıl yürütmeli, bir zararı engellemenin hakiki erdem olduğunu kavrayarak hareket etmelidir.
Çözüm-kontrol açıklaması: Sokrates’in erdem-bilgi ilişkisi çerçevesinde Zeynep’in ahlaki kararsızlık durumu analiz edilmiştir.
Soru 6
Örnek cevap / çözüm yolu
Zeynep’in vereceği karar, bireysel sadakat ve arkadaşlık bağlarının, bir başka insanın güvenlik hakkı ve toplumsal sorumluluklar karşısında ikincil kalabileceği mesajını verir. Dostluk değerli bir ilkedir; ancak başkalarının zarar görmesini engellemek ve adalet sağlamak, kişisel yakınlıklardan daha üstün bir ahlaki sorumluluktur.
Çözüm-kontrol açıklaması: Bireysel arkadaşlık ilişkileri ile toplumsal sorumluluklar arasındaki hiyerarşi ve denge kurulmuştur.
Soru 7
Örnek cevap / çözüm yolu
Hayır, sır saklamak her zaman ahlaki açıdan doğru bir tutum değildir. Saklanan sır, başkalarının can güvenliğini, temel haklarını tehdit ediyorsa veya büyük bir haksızlığa neden oluyorsa bu sırrı saklamak kötülüğe ortak olmak anlamına gelir. Ahlaki sorumluluk, bir zararı önlemeyi gerektirdiği durumlarda sırrı açıklamayı ahlaken daha doğru kılar.
Çözüm-kontrol açıklaması: Sır saklama eyleminin mutlak bir ödev olmadığı, öteki insanların zarardan korunması ilkesiyle sınırlandırılması gerektiği açıklanmıştır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 126 ·
Felsefe Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 128 →