Soru 10
Örnek cevap / çözüm yolu
Kaynaklarda yer alan Orta Çağ devletlerinin yönetim yapılarının başlıca özellikleri şunlardır:
- Sâsâni İmparatorluğu: Din merkezli bir devlet yapısına sahiptir. Mobad adı verilen din adamları hükümdarı tayin etme, azletme ve taç takma yetkisine sahiptir. Yönetimin merkezi kasr denilen saraydır. İdari mekanizmada vezirler ve debirler görev yapar; yürütme kurulunun başında başbakan yetkisindeki başvezir bulunur.
- Gök Türk Devleti: Hükümranlık anlayışı karizmatik niteliktedir ve siyasi iktidarın Tanrı tarafından verildiğine (kut, yarlıg, kısmet) inanılır. Kağan meclisin doğal başkanıdır. Kağan bulunmadığında meclise ve hükümete (ayukı) hanedan mensubu olmayan aygucı veya ögeler başkanlık eder.
- Abbâsi Devleti: Halifelik verasete dayalı mutlak bir hükümdarlıktır ve meşruiyet kaynağı ilahîdir. Saray teşkilatında Sâsânilerden alınan vezaret kurumu yer alır; vezir idari teşkilatın başıdır. Halifeyi suikastlardan korumak ve halkla ilişkileri düzenlemek için hâciblik makamı oluşturulmuştur.
Çözüm kontrolü
Metinlerde verilen tarihsel kanıtlar doğrudan incelenmiş; Sâsâni, Gök Türk ve Abbâsi devletlerinin meşruiyet kaynakları, idari organları ve bürokratik kadroları yazılı metinlere dayandırılarak açıklanmıştır.
Soru 11
Örnek cevap / çözüm yolu
Kaynaklardaki Orta Çağ devletlerinin yönetim yapılarının benzerlik ve farklılıkları şunlardır:
-
Benzerlikler:
- İlahî Meşruiyet: Her üç devlette de iktidar ilahî veya dinî bir temele dayandırılmıştır (Sâsânilerde mobadların yetkileri, Gök Türklerde kut anlayışı, Abbâsilerde ilahî temelli halifelik).
- Yürütme ve Başbakanlık Kurumu: Hükümdardan sonra en yetkili yürütme başkanı mekanizması mevcuttur (Sâsânilerde başvezir, Gök Türklerde aygucı, Abbâsilerde vezir).
- Bürokratik Yapı: Devlet işlerinin yürütüldüğü saray, meclis veya divan gibi kurumsal yapılar bulunur.
-
Farklılıklar:
- Hanedan Kuralı: Gök Türklerde hükümet başkanı (aygucı/öge) hanedan dışından seçilirken, Abbâsilerde halifelik veraset yoluyla tek bir aile bünyesinde tutulmuştur.
- Din Adamlarının Siyasi Gücü: Sâsânilerde din adamları hükümdarı azletme gibi doğrudan siyasi denetim yetkisine sahipken, diğer devletlerde bu düzeyde kurumsallaşmış bir ruhban denetimi yer almamaktadır.
- Kültürel Etkileşim ve Değişim: Abbâsiler, Sâsâni devlet teşkilatından vezaret müessesesini bünyelerine katarak kurumlar arası aktarım ve yönetimsel değişim gerçekleştirmiştir.
Çözüm kontrolü
Verilen kaynaklar karşılaştırılarak yönetim anlayışlarındaki süreklilik unsurları (ilahî meşruiyet, idari meclisler/bürokrasi) ve farklılıklar (veraset kuralları, din adamlarının yetkileri, kurum transferleri) neden-sonuç ilişkisi çerçevesinde gruplandırılmıştır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 247 · 
Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 249 →