Soru 1
Kaynaklardaki bilgilerden hareketle I-II. Göktürk Devleti ve Uygur Devleti’nin yönetim yapılarının özelliklerini belirleyiniz.
Örnek cevap / çözüm yolu
I-II. Göktürk Devleti Yönetim Yapısının Özellikleri:
- Devletin başında en yüksek yetkiye sahip “Kağan” bulunur.
- Hükümdarlık hakkı Aşina soyuna aittir; hanedan üyelerine “Şat” rütbesi verilir.
- İkili teşkilat anlayışı uygulanır; devletin sol kanadı “Yabgu” unvanlı hanedan üyesi tarafından yönetilir.
- Devlet yönetimi töre kurallarına dayanır ve boylar birliği örgütlenmesi görülür.
- Vezirlik makamı mevcuttur.
Uygur Devleti Yönetim Yapısının Özellikleri:
- Devletin başında Kağan yer alır; doğu bölgesini Kağan, batı bölgesini ise Yabgu unvanlı kardeşi yönetir.
- İkili devlet teşkilatı devam ettirilmiştir.
- Vezirlik makamı geliştirilmiş ve vezirlerin devlet idaresindeki yetki ve etkinliği artırılmıştır.
- Boy temsilcilerinin, beylerin ve komutanların yönetimdeki rolü genişletilmiştir.
Çözüm kontrolü
Metindeki tarihsel kanıtlar (Kaynak P, R, S) incelendiğinde; her iki devlette de Kağanlık, ikili yönetim ve töre esaslı idare anlayışının sürdüğü, Uygurlarda ise merkezî bürokraside vezirlerin ve meclis/boy temsilcilerinin etkisinin arttığı doğrulanmaktadır.
Soru 2
Kaynaklardaki bilgilerden hareketle I-II. Göktürk Devleti ve Uygur Devleti’nin ordu yapılarının özelliklerini belirleyiniz.
Örnek cevap / çözüm yolu
I-II. Göktürk ve Uygur Devletleri Ordu Yapılarının Özellikleri:
- Ordu-Millet Anlayışı: Halk barış zamanında günlük işleriyle ilgilenirken savaş zamanında topyekün seferberlik hâlinde orduya katılır.
- Daimi ve Milli Ordu: Türk ordusu ücretli askerlerden oluşmaz; daimi, milli ve gönüllü bir yapıya sahiptir.
- Atlı Birlikler (Süvariler): Ordunun temelini atlı birlikler oluşturur. Türkler ata son derece hakimdir ve hızlı hareket etme yeteneğine sahiptir.
- Kadınların Orduya Katılımı: Savaş ve komutanlık sadece erkeklerin işi değildir; kadınlar da at üstünde savaşa katılabilir ve birliklere kumanda edebilir.
- Tümen Sistemi: En büyük askerî birlik 10.000 kişilik “tümen” birimleridir.
- Gelişmiş Teçhizat ve Taktik: Hareketli savaş taktikleri ve okçulukta ustalık ön plandadır; ok, yay, kılıç, hançer, sadak, zırh, kalkan ve süngü kullanılır. Savaşa giren erler atlarının kuyruğunu bağlar veya keser.
Çözüm kontrolü
Kaynak U ve Kaynak Ü belgelerindeki ifadeler; Türk askerî sisteminin disiplinli, atlı kavim özelliklerine dayalı, ordu-millet bütünlüğünü koruyan ve cinsiyet ayrımı gözetmeksizin vatan savunmasını esas alan yapısını net olarak göstermektedir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 198 · 
Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 200 →