Soru 1
Kaynakları inceleyerek I-II. Göktürk ve Uygur devletlerinin yönetim ve ordu yapılarına ait özellikleri sayfa 199’da verilen tablodaki ilgili yerlere yazınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
Sayfadaki metin ve görsel kanıtlar incelendiğinde I-II. Göktürk ve Uygur devletlerinin yönetim ve ordu yapılarına dair tabloya yazılabilecek temel özellikler şunlardır:
1. Yönetim Yapısı Özellikleri:
- Kut Anlayışı ve Meşruiyet: Siyasi iktidarın (yönetme yetkisinin) Tanrı tarafından verildiğine inanılır. Hükümdar kağan unvanını taşır.
- Hükümdarlık Sembolleri: Otağ, taht, tuğ, davul ve yay egemenlik sembolleridir.
- Sosyal Devlet İlkesi: Kağan; halkı giydirmek, fakir halkı zengin kılmak, milleti doyurmak ve refahı sağlamakla yükümlüdür.
- Hukuk ve Töre: Devlet düzeni töreye (örfi hukuk) dayanır. Kağan da dâhil olmak üzere herkes töreye uymak zorundadır. Adliye teşkilatında yarganlar görev yapar.
- Meclis ve Hükûmet: Devlet işlerinin görüşüldüğü meclise “toy”, hükûmete ise “ayuk” denir. Kağan meclisin tabii başkanıdır.
- Toplumsal Yapı: Kölelik ve kulluk yoktur; halk hür kişilerden oluşur.
- Kadının (Hatun) Yönetimdeki Rolü: Hatun, kağan ile birlikte devlet işlerinde ve antlaşmalarda müşterek imza yetkisine sahiptir; yönetimde etkin rol oynar.
- Uygurlarda Değişim ve Süreklilik: Göktürk devlet geleneği sürdürülmüş; Maniheizm inancının etkisiyle hükümdar unvanlarına “ay” ve “kün” sıfatları eklenmiş, devlet meclisi Karabalasagun’da toplanmıştır.
2. Ordu Yapısı Özellikleri:
- Askerî Birlikler: Orduda “börüler” olarak adlandırılan hafif zırhlı ve etkin süvari birlikleri görev yapar.
- Savaş Stratejisi: Savaşlarda hafif zırh kullanılması Türk ordusuna yüksek hareket kabiliyeti, hız ve meydan savaşlarında üstünlük sağlamıştır.
Çözüm kontrolü
Sayfadaki tarihî metinler ve temsilî görsel kanıt olarak değerlendirilmiş; devlet teşkilatına ait kavramlar (kut, töre, toy, ayuk, börü, hatun) ve ordudaki yapısal özellikler nedensellik ve süreklilik ilkelerine uygun biçimde gruplandırılarak çıkarılmıştır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 197 · 
Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 199 →