Soru 5
Örnek cevap / çözüm yolu
Soyulmuş ve eş büyüklükteki patates parçaları; saf su, düşük yoğunluklu tuzlu su ve yüksek yoğunluklu tuzlu suda farklı sürelerde bekletilmelidir. Bekletme öncesi ve sonrası her patatesin ağırlığı hassas teraziyle ölçülmeli, sertliği ise sertlik derecesine göre kaydedilmelidir.
- Patatesin bulunduğu ortam hücreye göre hipotonikse hücrelere su girer; patatesin ağırlığı artar ve dokusu sertleşir.
- Ortam hücreye göre hipertonikse hücrelerden su çıkar; patatesin ağırlığı azalır ve dokusu yumuşar.
- Ortam izotonikse ağırlık ve sertlikte belirgin bir değişim beklenmez.
- Tuz yoğunluğu farkı ve bekletme süresi arttıkça ozmozla gerçekleşen değişim genellikle daha belirgin olur.
Kısa çözüm-kontrol açıklaması: Ağırlık ve sertlikteki değişimler, suyun hücre zarından ozmoz yoluyla geçişine bağlıdır. Bu nedenle gözlem verileri ortamın hipotonik, izotonik ya da hipertonik oluşu hakkında bilgi verir.
Soru 6
Örnek cevap / çözüm yolu
- Patatesler soyulur ve eş büyüklükte parçalar hazırlanır.
- Her patates parçasının ilk ağırlığı ölçülür ve sertlik derecesi kaydedilir.
- Eş hacimde saf su ile farklı yoğunluklarda tuzlu su çözeltileri hazırlanır.
- Patates parçaları, farklı çözeltilerin bulunduğu şeffaf kaplara ayrı ayrı konur.
- Kaplar aynı ortam sıcaklığında belirlenen süreler boyunca bekletilir.
- Belirlenen sürelerin sonunda patatesler çözeltiden çıkarılır, yüzeyleri kâğıt havluyla hafifçe kurulanır.
- Patateslerin son ağırlıkları ve sertlik dereceleri ölçülerek deney sonuç tablosuna yazılır.
- Başlangıç ve sonuç verileri karşılaştırılarak ozmozla ilgili çıkarım yapılır.
Kısa çözüm-kontrol açıklaması: Bilimsel yönteme uygun bir deneyde patateslerin büyüklüğü, çözelti hacmi ve ortam sıcaklığı sabit tutulur; tuz yoğunluğu ve bekletme süresi değiştirilir.
Soru 7
Örnek cevap / çözüm yolu
Deney düzeneği hazırlandıktan sonra grup üyeleri görev paylaşımı yapar: bir öğrenci çözeltileri hazırlar, bir öğrenci patatesleri tartar, bir öğrenci süreyi takip eder ve bir öğrenci gözlem verilerini kaydeder. Patatesler belirlenen çözeltilerde planlanan süre boyunca bekletilir. Süre sonunda ağırlık ve sertlik ölçümleri yapılarak veriler tabloya yazılır.
Kısa çözüm-kontrol açıklaması: Her patates parçası doğru çözeltiyle eşleştirilmeli ve tüm ölçümler aynı birimle kaydedilmelidir. Böylece elde edilen veri karşılaştırılabilir olur.
Soru 8
Örnek cevap / çözüm yolu
Deney bulgularının doğruluğu ve güvenilirliği için şu önlemler alınmalıdır:
- Taze, çürümemiş ve benzer özellikte patatesler kullanılmalıdır.
- Patates parçaları eş büyüklükte ve mümkün olduğunca eş başlangıç ağırlığında hazırlanmalıdır.
- Tuzlu su çözeltileri doğru yoğunlukta ve taze hazırlanmalıdır.
- Her kapta eş hacimde çözelti kullanılmalıdır.
- Kaplar aynı sıcaklıktaki ortamda tutulmalıdır.
- Bekletme süreleri kronometre ile aynı anda başlatılıp takip edilmelidir.
- Tartımdan önce patateslerin yüzeyindeki fazla su aynı şekilde kurulanmalıdır.
- Her koşul için birden fazla patates parçası kullanılarak gözlemler tekrarlanmalıdır.
Kısa çözüm-kontrol açıklaması: Bu önlemler bağımsız değişken dışındaki etkenleri azaltır. Böylece gözlenen değişimin esas olarak tuz yoğunluğu ve bekletme süresinden kaynaklandığı anlaşılır.
Soru 9
Örnek cevap / çözüm yolu
Deney sonuç tablosuna her patates örneği için bekletildiği ortam, ilk ağırlık, bekletme sonrasındaki ağırlık ve sertlik derecesi yazılır. Sertlik derecesi şu şekilde kaydedilir: 1 çok sert, 2 sert, 3 orta, 4 yumuşak, 5 çok yumuşak.
Tabloya yazılması beklenen örnek gözlem eğilimleri şöyledir:
- Saf suda bekletilen patatesin ağırlığı başlangıca göre artabilir, sertliği ise daha sert yönde değişebilir.
- Hücre öz suyuna yakın yoğunluktaki tuzlu suda bekletilen patatesin ağırlığı ve sertliği büyük ölçüde değişmeyebilir.
- Yoğun tuzlu suda bekletilen patatesin ağırlığı azalabilir, sertliği daha yumuşak yönde değişebilir.
- Aynı çözeltide bekletme süresi uzadıkça ağırlık ve sertlikteki değişim daha belirgin hâle gelebilir.
Kısa çözüm-kontrol açıklaması: Tabloya deneyde gerçekten ölçülen ağırlık değerleri yazılmalıdır. Sayısal sonuçlar patatesin büyüklüğüne, çözeltinin yoğunluğuna ve bekletme süresine göre değişebilir.
Soru 10
Örnek cevap / çözüm yolu
Belirlenen tuz yoğunluğu ve süre sonunda ölçülebilir bir değişiklik görülmezse deney şu biçimde tekrarlanabilir:
- Tuzlu su çözeltisinin yoğunluğu artırılır ya da azaltılır.
- Patatesler daha uzun süre bekletilir.
- Patates parçaları daha ince ve eş büyüklükte hazırlanır.
- Çözelti miktarının patatesi tamamen örttüğü kontrol edilir.
- Deney, her koşul için birden fazla örnek kullanılarak yeniden yapılır.
Kısa çözüm-kontrol açıklaması: Tuz yoğunluğu farkı az olduğunda veya süre yetersiz olduğunda ozmozla oluşan değişim belirgin olmayabilir. Parametrelerin düzenlenmesiyle gözlem yapılabilecek veri elde edilebilir.
Soru 11
Örnek cevap / çözüm yolu
Patateslerin ağırlık ve sertlik değişimlerine göre ortamlar şöyle yorumlanır:
- Ağırlığı artan ve sertleşen patatesin bulunduğu ortam hipotoniktir. Su, ortamdan patates hücrelerine geçmiştir.
- Ağırlığı azalan ve yumuşayan patatesin bulunduğu ortam hipertoniktir. Su, patates hücrelerinden ortama geçmiştir.
- Ağırlığında ve sertliğinde belirgin değişim olmayan patatesin bulunduğu ortam izotoniktir. Hücre ile ortam arasında net su geçişi yoktur.
Kısa çözüm-kontrol açıklaması: Bu yorum, canlı hücrelerde su dengesinin korunmasıyla ilişkilidir. Hücre zarından gerçekleşen ozmoz, hücrenin homeostazisini etkileyen temel süreçlerden biridir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 143 · 
Biyoloji Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 145 →