Soru 6
Örnek cevap / çözüm yolu
Besinlerdeki organik molekülleri belirlemek için ekipçe kontrollü bir deney yapılır. Her besinden eşit miktarda alınır, ayrı ve etiketli deney tüplerine konur. Karbonhidrat için iyot çözeltisi ile nişasta testi, Benedict ya da Fehling çözeltisi ile indirgen şeker testi; protein için Biüret testi; yağ için Sudan III testi uygulanır.
Gözlem yapılırken besin miktarı, ayıraç miktarı, bekleme süresi ve gerekiyorsa ısıtma koşulu bütün tüplerde aynı tutulur. Her renk değişimi veri tablosuna kaydedilir.
Kısa kontrol: Aynı koşullarda yalnızca besin çeşidi değiştirilirse renk değişiminin ilgili organik molekülden kaynaklandığı daha güvenilir biçimde yorumlanır.
Soru 7
Kısa cevap
Deney boyunca önlük, gözlük ve gerekiyorsa eldiven kullanılır. Ayıraçlar tadılmaz, koklanmaz ve ciltle temas ettirilmez. Isıtma yapılacaksa tüpün ağzı kimseye çevrilmez; sıcak araçlara dikkat edilir. Deney sonunda çalışma alanı temizlenir ve eller yıkanır.
Kısa kontrol: Laboratuvar kurallarına uymak hem güvenliği sağlar hem de gözlem verilerinin kirlenmesini önler.
Soru 8
Kısa cevap
Etkinlik dikkatli, sistemli ve sabırlı yürütülmelidir. Her tüp etiketlenmeli, işlem basamakları sırayla uygulanmalı ve renk değişimleri hemen kaydedilmelidir. Tek bir gözleme dayanmak yerine gerektiğinde deney tekrarlanmalıdır.
Kısa kontrol: Düzenli gözlem ve kayıt, deney sonucunun güvenilirliğini ve geçerliliğini artırır.
Soru 9
Örnek cevap / çözüm yolu
Aşağıdaki kayıtlar örnek gözlemdir. Gerçek deneyde görülen renk değişimleri kullanılan besinin miktarına ve uygulama koşullarına göre kaydedilmelidir.
| Besin | Kullanılan ayıraç | Gözlem | Ayıracın renk değişimi | Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| Patates ezmesi | İyot | Renk değişimi var | Sarı-kahverengi renk koyu mavi-siyaha döndü | Nişasta içerir. |
| Makarna özütü | İyot | Renk değişimi var | Sarı-kahverengi renk koyu mavi-siyaha döndü | Nişasta içerir. |
| Süt | Biüret | Renk değişimi var | Mavi renk morumsu tona döndü | Protein içerir. |
| Yumurta akı | Biüret | Renk değişimi var | Mavi renk morumsu tona döndü | Protein içerir. |
| Ayçiçeği yağı | Sudan III | Renk değişimi var | Yağ damlacıkları kırmızı-turuncu göründü | Yağ içerir. |
| Ceviz ezmesi | Sudan III | Renk değişimi var | Yağlı kısım kırmızı-turuncu göründü | Yağ içerir. |
Kısa kontrol: Sonuç yazılırken yalnızca gözlenen renk değişimine göre yorum yapılır; renk değişimi yoksa ilgili molekül belirlenememiş kabul edilir.
Soru 10
Örnek cevap / çözüm yolu
Bir tüpte renk değişimi görülmezse önce besin örneği ve ayıraç miktarı kontrol edilir. Ardından aynı besinle, uygun başka bir ayıraç kullanılarak deney tekrarlanır. Örneğin iyotla belirgin değişim vermeyen bir besin, indirgen şeker içerme olasılığı için Benedict ya da Fehling çözeltisiyle uygun ısıtma koşulunda yeniden incelenebilir.
Kısa kontrol: Farklı ayıraçla tekrar yapmak, besindeki organik molekülün türünü daha doğru belirlemeye yardımcı olur.
Soru 11
Örnek cevap / çözüm yolu
Ekiplerin bulguları karşılaştırılır. Aynı besinde farklı sonuçlar varsa olası nedenler şunlar olabilir:
- Besin örneklerinin miktarlarının eşit alınmaması,
- Ayıraç miktarının farklı olması,
- Isıtma süresi veya sıcaklığının değişmesi,
- Deney tüplerinin yeterince temiz olmaması,
- Renk değişiminin farklı yorumlanması,
- Besinin yeterince ezilmemesi ya da homojenleştirilmemesi.
Kısa kontrol: Farklı sonuçların nedenleri tartışılırken gözlem ve veri kayıtları karşılaştırılmalıdır; böylece hatanın hangi basamakta oluşmuş olabileceği anlaşılır.
Soru 12
Örnek cevap / çözüm yolu
Sunum için ekipten bir sözcü belirlenir. Beş ila on dakikalık sunum şu sırayla hazırlanabilir:
- Amaç: Besinlerde karbonhidrat, protein ve yağ varlığını araştırmak.
- Kullanılan besinler ve ayıraçlar.
- Deney basamakları ve güvenlik önlemleri.
- Gözlenen renk değişimleri.
- Sonuçlar ve farklı sonuçların olası nedenleri.
Örnek sonuç cümlesi: Patates ve makarnada iyotla koyu mavi-siyah renk oluşması nişasta varlığını; yumurta akı ve sütte Biüret çözeltisinin morumsu renk vermesi protein varlığını; ayçiçeği yağında Sudan III ile kırmızı-turuncu görünüm oluşması yağ varlığını gösterir.
Kısa kontrol: Sunumda yorumlar, deney sırasında elde edilen gözlem verilerine dayanmalıdır.
Soru 13
Örnek cevap / çözüm yolu
Deney bulguları sınıfça belirlenen dijital ortamda paylaşılmak üzere kısa ve düzenli bir metne dönüştürülür. Paylaşımda deneyin amacı, kullanılan besinler, ayıraçlar, gözlemler ve sonuçlar yer alır. Kişisel bilgi paylaşılmadan yalnızca etkinlikle ilgili veriler eklenir.
Örnek paylaşım metni: Besinlerdeki organik molekülleri ayıraçlarla araştırdık. Patates ve makarnada nişasta, yumurta akı ve sütte protein, ayçiçeği yağı ve cevizde yağ varlığına ilişkin renk değişimleri gözlemledik. Bulgularımızı tablo hâlinde kaydederek diğer ekiplerin verileriyle karşılaştırdık.
Kısa kontrol: Paylaşmadan önce besin adları, gözlem sonuçları ve sonuç cümleleri deney tablosuyla karşılaştırılır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 111 · 
Biyoloji Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 113 →