Soru 1
Kısa cevap
- İstiyorum: İste (mek)
- Parlıyordu: Parla (mak)
Çözüm açıklaması: “İstiyorum” kelimesinin eki ayrıldığında kök/gövdesi “iste-”, “parlıyordu” kelimesinin kök/gövdesi ise “parla-” şeklindedir. Mastar eki eklendiğinde kelimeler “istemek” ve “parlamak” halini alır.
Soru 2
Kısa cevap
Kelimelerin sonundaki “e” ve “a” geniş ünlüleri, “-yor” eki aldığında daralarak “i” ve “ı” dar ünlüleriyle değiştirilmiştir.
Çözüm açıklaması: “İste-” sözcüğüne “-yor” eki getirildiğinde “e” sesi "i"ye dönüşerek “istiyor” olmuştur. “Parla-” sözcüğünde ise “a” sesi "ı"ya dönüşerek “parlıyor” biçimini almıştır. Bu ses değişimi ünlü daralması olarak adlandırılır.
Soru 3
Kısa cevap
Geniş ünlüler -a, -e ile biten Türkçe kelimelere -yor eki geldiğinde kelimelerin son harfleri dar ünlülere (ı, i, u, ü) dönüşür, bu olaya ünlü daralması denir.
Çözüm açıklaması: Yay ayraç içindeki kavramlar boşluklara bağlam ve dil bilgisi kurallarına uygun olarak sırasıyla yerleştirilmiştir.
Soru 4
Kısa cevap
Altı çizili “diye” kelimesinin kökü de- fiilidir.
Çözüm açıklaması: Kelime “de-” fiil köküne eklere bağlantı sağlayan “y” sesinin gelmesiyle oluşmuştur.
Soru 5
Kısa cevap
Bu kelimede ünlü daralması ses olayı görülmektedir.
Çözüm açıklaması: Örneklerde görüldüğü gibi “de-” ve “ye-” fiilleri ile “ne” sözcüğü “y” sesinin daraltıcı etkisiyle “diye”, “yiyelim”, “diyecek” ve “niye” biçimini alarak geniş ünlüsünü dar ünlüye dönüştürmüştür.
Soru 6
Örnek cevap / çözüm yolu
- Bekle-: Ali durakta otobüs bekliyor.
- Temizle-: Ayşe odasını özenle temizliyor.
- Kutla-: Takım şampiyonluğu coşkuyla kutluyor.
- Ye-: Çocuk meyvesini afiyetle yiyor.
Çözüm açıklaması: Verilen fiiller “-yor” eki ile çekimlenerek kök ve gövdelerdeki geniş ünlüler (“a, e”) daraltılmış ve cümle bağlamı içinde doğru şekilde kullanılmıştır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 139 · 
Türkçe Ders Kitabı 1. Kitap cevapları · Sonraki sayfa: 141 →