Soru 1
Cümlelerde geçen deyimlerin altını çizerek verilen anlamlarla eşleştiriniz.
Kısa cevap
- a) bir dediğini iki etmezmiş ➔ XII (Her istediğini hemen yapmak.)
- b) kılıç kuşanıp ➔ X (Kılıcı olmak ve onu taşıyacak güce ve yetkiye hak kazanmak.)
- c) haber salmışlar ➔ XIV (Haber göndermek.)
- ç) sabah ola, hayrola ➔ XIII (“Sabah olsun, o vakte kadar iş belki düzelir.” anlamında kullanılan bir söz.)
- d) gözüne uyku girmemiş ➔ XVII (Uyuyamamak, uykusuz kalmak.)
- e) düşmüş peşlerine ➔ XI (Arkasından gitmek, izlemek.)
- f) arayı açmışlar ➔ III (Aradaki uzaklık artmak.)
- g) bin dereden su getirse de ➔ II (Birini ikna etmek için birçok sebep ileri sürmek, dil dökmek.)
- ğ) sizlere ömür olmuş ➔ XV (Bir kimsenin öldüğünü bildirmek için kullanılan bir söz.)
- h) işler sarpa sarmış ➔ VI (İş, içinden çıkılması zor bir duruma girmek.)
- ı) yoluna koymaya ➔ I (İstenilen biçime getirmek, düzene koymak.)
- i) günlerden bir gün ➔ V (Herhangi bir gün, önceden belli olmayan bir gün, vaktiyle.)
- j) yola çıkmışlar ➔ IX (Bir yere varmak için bulunduğu yerden ayrılarak yolculuğa başlamak, harekete geçmek.)
- k) huzur bulmuş ➔ XVI (Ruhsal yönden rahatlamak.)
Cümlelerdeki kalıplaşmış söz öbekleri (deyimler) tespit edilerek bağlamdaki anlamlarına uygun biçimde doğru numaralarla eşleştirilmiştir.
Soru 2
Deyimleri oluşturan kelimelerin yerine eş anlamlılarının kullanılıp kullanılamayacağı hakkındaki fikirleriniz nelerdir?
Örnek cevap / çözüm yolu
Deyimleri oluşturan kelimelerin yerine eş anlamlıları kullanılamaz. Deyimler kalıplaşmış söz öbekleridir; kelimelerin sırası değiştirilemez ve yerlerine başka sözcükler (eş anlamlıları dahi olsa) getirilemez. Değiştirildiği takdirde deyimin kalıplaşmış yapısı ve anlamı bozulur.
Deyimler dilin geleneksel yapısı içinde kalıplaştığı için biçimsel dokunulmazlığa sahiptir.
Soru 3
Dilimizin önemli söz varlıklarından olan deyimlerin günlük yaşamda ve sözlü kültür ürünlerinde sıklıkla yer almasının sebepleri neler olabilir?
Örnek cevap / çözüm yolu
Deyimler; duygu, düşünce ve durumları az sözle etkili, canlı ve somut biçimde anlatmayı sağlar. Anlatıma derinlik, görsellik ve akıcılık katarak iletişimi güçlendirir. Sözlü kültürde ve masal gibi halk anlatılarında dinleyicinin ilgisini canlı tutmak, durumu zihinde canlandırmak ve anlatımı zenginleştirmek amacıyla sıklıkla tercih edilir.
Deyimlerin mecazlı ve somutlaştırıcı yapısı, anlatıcının mesajını dinleyiciye daha güçlü iletmesine yardımcı olur.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 63 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 65 →