Soru 1
Harnâme mesnevisi ile Kerem ile Aslı halk hikâyesini tabloda verilen ölçütlere göre karşılaştırınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
-
Tür Özellikleri:
- Harnâme: Divan edebiyatı ürünüdür. Sembolik (alegorik) ve mizahi bir mesnevidir (fabl türü özelliği gösterir).
- Kerem ile Aslı: Halk edebiyatı ürünüdür. Aşk ve macera konusunu işleyen anonim bir halk hikâyesidir.
-
Şekil Özellikleri:
- Harnâme: Tamamı beyitlerle yazılmıştır. Aruz ölçüsü kullanılır ve mesnevi tipi kafiyelenmiştir (aa-bb-cc...).
- Kerem ile Aslı: Nazım-nesir (şiir-düzyazı) karışıktır. Anlatım kısımları düzyazı, duygusal bölümler ve türküler hece ölçülü şiir şeklindedir.
-
Dönem:
- Harnâme: 15. yüzyıl Klasik Türk edebiyatı (Divan edebiyatı) dönemi.
- Kerem ile Aslı: 16-17. yüzyıllarda sözlü gelenekte oluşmuş ve gelişmiş Halk edebiyatı dönemi.
-
Üslup:
- Harnâme: Sanatlı, edebi, Osmanlı Türkçesine özgü kelimelerin yer aldığı alegorik ve eleştirel bir dil kullanılır.
- Kerem ile Aslı: Yalın, sade, halkın günlük konuşma diline yakın ve samimi bir üslup hâkimdir.
Tabloda yer alan ölçütler metin türü, dönem ve biçimsel farklılıklar dikkate alınarak karşılaştırılmıştır.
Soru 2
Sayfa 188’deki karekodda yer alan tam metinden faydalanarak Harnâme’yi özetleyiniz (Grup özetleme etkinliği).
Örnek cevap / çözüm yolu
Zayıf, bakımsız ve sürekli ağır yük taşımaktan bitkin düşmüş bir eşek, semiz ve güçlü öküzleri görür. Onların rahatına ve başlarındaki boynuzlara özlenerek öküz olmak ister. İhtiyar bir eşeğe danıştığında, öküzlerin rızıklarının ve değerlerinin çalışıp hizmet etmelerinden geldiğini öğrenir. Bunun üzerine kısmetini aramak için bir ekin tarlasına girer ve tarlayı ziyan eder. Tarlanın sahibi durumu görünce eşeği sopayla döver, kulağını ve kuyruğunu keser. Eşek boynuz ararken kulak ve kuyruğundan da olarak nasibine razı olması gerektiğini anlar.
Gruplar sırayla olay akışını bozmadan bir önceki cümleyi tamamlayacak şekilde özeti sunmalıdır.
Soru 3
Harnâme’de Türk kültürüne ait unsurlar nelerdir? Açıklayınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
Metinde Türk kültürüne ve kırsal yaşamına ait şu unsurlar yer almaktadır:
- Tarım ve Hayvancılık Kültürü: Öküz, çifte koşma, saban sürümü, ekin tarlası, harman ve çiftçilik yaşamı.
- Toplumsal Değerler ve İnanışlar: Kanaat etme, rızık arama, tevekkül, hak ettiğinden fazlasını istemenin zararları ve ahıska/kırsal yaşam gelenekleri.
- Halk Deyişleri ve Semboller: Eşek figürünün katlanma ve garibanlığı temsil etmesi, öküzün ise güç ve bereketi simgelemesi Türk halk kültüründeki benzetmelerle uyumludur.
Metindeki kavramlar Türk toplumunun geleneksel tarım yaşamı ve ahlaki değerleriyle doğrudan örtüşmektedir.
Soru 4
Harnâme’nin bölümleri nelerdir? Şairin bu bölümleri yazma gerekçeleri neler olabilir?
Örnek cevap / çözüm yolu
-
Harnâme’nin Bölümleri:
- Giriş (Övgü ve Sebeb-i Telif): Tanrı’ya övgü, Peygamber’e naat ve dönemin devlet büyüğüne (II. Murad / Çelebi Mehmed) sunuş bölümü.
- Asıl Konu (Hikâye): Zavallı eşeğin öküzlere özenmesi, tarlaya girip dayak yemesi, kulak ve kuyruğundan olması olayının anlatıldığı bölüm.
- Bitiş (Hatime / Öğüt): Olaydan çıkarılan dersin ve hikmetli sözün belirtildiği son bölüm.
-
Yazma Gerekçeleri: Şair Şeyhî, kendisine verilen ödül/tımar köyüne giderken soyulup dövülmesi üzerine uğradığı haksızlığı ve dönemin liyakatsiz ortamını mizahi ve alegorik bir dille padişaha arz etmek için bu eseri yazmıştır.
Şair kendi yaşadığı haksızlığı edebî bir dille hicvetmek amacıyla bu bölümleri kurgulamıştır.
Soru 5
Harnâme’nin kahramanı eşeğin yaşadığı coğrafya ile ilgili hangi çıkarımlara ulaşılabilir? Gerekçesiyle açıklayınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
- Çıkarım: Eşeğin yaşadığı coğrafya, karasal iklimin egemen olduğu, tarım ve hayvancılığa dayalı Anadolu kırsalıdır.
- Gerekçe: Metinde geçen ekin tarlaları, buğday/tılsa alanları, saban sürülen araziler ve harman yerleri Anadolu köylerinin tipik coğrafi ve ekonomik yapısını göstermektedir.
Metindeki mekân detayları ve üretim araçları coğrafyanın tarım toplumu yapısını doğrulamaktadır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 194 · 
Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 196 →