10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 191 Cevapları ve Çözümleri (2025-2026)

Soru 1

Örnek cevap / çözüm yolu

Harname metninde yer alan anlam ilişkilerine uygun dize örnekleri ve bu anlamların sağlama şekilleri aşağıda açıklanmıştır:

  • Amaç-sonuç:

    • Dize: “Vardı bir buğday almağa ol zâr / Ki ola arpa yükü ana bâr”
    • Açıklama: Buğday elde etmek amacıyla harmana gidildiği “almağa” (almak için) fiilimsi/ek yapısıyla sağlanmıştır.
  • Koşul-sonuç:

    • Dize: “Ger boynuz ile olursam ârâste / Olurım kamudan yüce vü bülend”
    • Açıklama: Yüce olma sonucu, boynuz sahibi olma koşuluna bağlanmıştır; anlam “ger” (eğer) edatı ve “-sa/-se” şart ekiyle sağlanmıştır.
  • Karşılaştırma:

    • Dize: “Bizim ulu yüklerle arkamız yağır / Öküzlerin başlarında taç, boyunlarında gerdanlık var”
    • Açıklama: Eşeğin çileli durumu ile öküzlerin konforlu durumu kıyaslanarak karşılaştırma anlamı kurulmuştur.
  • Benzetme:

    • Dize: “Od gibi yüreği göynür atlar / Kaddüm gibi büküldü belüm”
    • Açıklama: “gibi” edatı kullanılarak belin büküklüğü ve yüreğin yanışı benzetme sanatı yoluyla somutlaştırılmıştır.
  • Yakınma:

    • Dize: “Böyle kaddüm gibi büküldü belüm / Ki yük altından kurtulmadı elim”
    • Açıklama: İçinde bulunulan zor durumdan sitem ve şikâyet edilerek yakınma anlamı oluşturulmuştur.
  • Tasarı:

    • Dize: “Bâtıl isteğe düşüp boynuz umayım / Varayım harmana nasibimi alayım”
    • Açıklama: Zihinde planlanan geleceğe yönelik istek ve niyet belirtilerek tasarı anlamı katılmıştır.

Çözüm kontrolü

Tablodaki anlam ilişkileri metnin bağlamına, anlam özelliklerine ve cümle bilgisi kurallarına uygun biçimde örneklendirilerek açıklanmıştır.

Soru 2

Kısa cevap

Açgözlülük

Çözüm kontrolü

Harname’de elindekiyle yetinmeyip daha fazlasını (boynuz) elde etmek isterken elindekilerden de (kulak ve kuyruk) olan bir eşeğin hikâyesi anlatılır. Bu nedenle eserin ana temasını en iyi yansıtan kavram Açgözlülüktür.

Soru 3

Örnek cevap / çözüm yolu

Şairin bu temayı seçme sebepleri şunlardır:

  1. Didaktik (Öğretici) Amaç: Toplumda hak etmediği makam ve kazançların peşinde koşan açgözlü insanlara ders vermek ve hüsnürıza/kanaat fikrini aşılamak.
  2. Toplumsal Hiciv ve Kişisel Bağlam: Şair Şeyhî’nin kendisine verilen tımarı almaya giderken eşkıyalar tarafından soyulması üzerine yaşadığı mağduriyeti ve dönemdeki adaletsizlikleri sembolik/mizahi bir dille eleştirmek.

Çözüm kontrolü

Eserin yazılış bağlamı ve alegorik/fabl niteliği dikkate alındığında ana temanın toplumsal eleştiri ve didaktik amaçlarla seçildiği anlaşılmaktadır.

Soru 4

Örnek cevap / çözüm yolu

Şairin sade bir dil ve anlatım tercih etmesinin gerekçeleri şunlardır:

  1. Eserin Türü ve Amacı: Harname fabl niteliğinde, halka öğüt veren didaktik bir mesnevidir. Mesajın geniş kitlelerce kolayca anlaşılması hedeflenmiştir.
  2. Nazım Türü Farkı: Gazel ve kaside gibi türler saray çevresine ve soyut estetiğe hitap ederken; hikâye etmeye dayalı mesnevilerde anlatıcı, olayı ve çıkarımı net iletmek için daha yalın ve sade bir Türkçe tercih eder.

Çözüm kontrolü

Metin türü, hedef kitle ve anlatıcının öğreticilik amacı değerlendirildiğinde sade dil tercihinin metnin işleviyle doğrudan uyumlu olduğu görülmektedir.


Kitapta kolayca gezin

← Önceki sayfa: 190 · :blue_book: Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 192 →