10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 40 Cevapları ve Çözümleri (2025-2026)

Soru 1

Kaynak F ve Kaynak G’yi Türklerde devlet anlayışının gelişimi ve değişimi bağlamında değerlendiriniz.

Örnek cevap / çözüm yolu

Tarihî kaynak niteliğindeki Kaynak F ve Kaynak G birlikte değerlendirildiğinde, Türk devlet anlayışında hem eski geleneklerin sürdürüldüğü (süreklilik) hem de İslamiyet’in kabulüyle yeni siyasi ve hukuki ögelerin yapıya eklendiği (değişim) görülmektedir:

  1. Değişim Bağlamında:

    • Yazılı Kanıt (Kaynak F): Tuğrul Bey’in Nişabur’da kendi adına hutbe okutması ve Abbasi Halifesi el-Kaim Biemrillah tarafından “el-melikü’l-mağrib ve’l-maşrık” (doğunun ve batının hükümdarı) ile “rüknü’ddin” gibi Unvanlarla onurlandırılması, egemenliğin meşruiyetinde İslami ögelerin belirleyici hâle geldiğini gösterir. Selçukluların halifelik makamının koruyuculuğunu üstlenmesi, Türk-İslam medeniyeti içinde siyasi liderliğin Türklere geçtiğinin bir kanıtıdır.
    • Maddi Kanıt (Kaynak G): Tuğrul Bey adına 1052-1053 tarihlerinde bastırılan altın sikke (dinar) üzerinde Kelime-i Tevhit, halifenin ismi ve Tuğrul Bey’in unvanlarının yer alması, İslami hükümdarlık sembollerinin devlet teşkilatına yerleştiğini gösterir.
  2. Süreklilik Bağlamında:

    • Savaş sonrası otağ kurulması, askeri ve siyasi kararlar için kurultay toplanması ve devlet kurma geleneği, İslam öncesi Türk devlet teşkilatı kültürünün Büyük Selçuklularda da canlı tutulduğunu kanıtlar.

Çözüm ve Dönemsel Yorum:
Bu belgeler arasındaki neden-sonuç ilişkisi incelendiğinde; Selçukluların Abbasi Halifeliğini Büveyhoğulları baskısından kurtarması (neden), İslam dünyasındaki siyasi gücün Selçuklu hükümdarına devredilmesine ve İslam meşruiyetli yeni bir hükümdarlık anlayışının yerleşmesine (sonuç) ortam hazırlamıştır.


Kitapta kolayca gezin

← Önceki sayfa: 39 · :blue_book: Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 41 →