10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 37 Cevapları ve Çözümleri (2025-2026)

Soru 1

Örnek cevap / çözüm yolu

Süreklilik Gösteren Unsurlar:

  • İlahi Meşruiyet (Kut Anlayışı): Hükümdarlık yetkisinin ilahi bir ihsan ve lütuf olarak kabul edilmesi anlayışı korunmuştur. Kaynak B ve C’de belirtildiği üzere devleti yönetme görevinin Tanrı/Allah tarafından hükümdara verildiğine inanılmaya devam edilmiştir.
  • Cihan Hakimiyeti Mefkuresi: Dünyayı adaletle yönetme ve geniş coğrafyalara hakim olma fikri varlığını sürdürmüştür.
  • Sosyal Devlet ve Adalet Anlayışı: Kaynak C ve Ç’de vurgulandığı gibi, devletin temel görevinin tebanın (halkın) refahını sağlamak, karnını doyurmak, adil kanunlarla dirlik ve huzuru korumak olduğu düşüncesi devam etmiştir.

Değişim Gösteren Unsurlar:

  • Unvanlar ve İsimler: Hükümdarlar geleneksel Türkçe unvanların (kağan, hakan, ilig han vb.) yanında İslami unvanlar (sultan) ve dini isimler/lakaplar (Satuk Buğra Han, Abdülkerim, Tuğrul Bey vb.) kullanmaya başlamıştır.
  • Halifelik ve Dini Meşruiyet: Hükümdarların tahta çıktıktan sonra saltanatlarını Abbasi halifelerine onaylatması (tasdik ettirmesi) ve meşruiyetlerini İslami otoriteyle desteklemeleri yeni bir durumdur.
  • Bürokrasi ve Devlet Teşkilatı: Farklı etnik yapıların yönetime katılmasıyla birlikte İran ve Abbasi devlet örgütlenme modelleri (vezirlik, divan teşkilatı) idari yapıya entegre edilmiştir.

Çözüm kontrolü

Verilen metin ve kaynaklardaki idari kavramlar (Kut, Sultan unvanı, halife tasdiki, adalet ve teba ilişkisi) karşılaştırılarak Türklerin İslamiyet öncesi siyasi gelenekleri ile İslam sonrası kazandıkları yeni kurum ve unvanlar neden-sonuç ilişkisi içinde doğrulanmıştır.


Soru 2

Örnek cevap / çözüm yolu

Sayfa 38’deki tabloya yazılacak Karahanlı ve Gazneli devlet yapısı bilgileri metin ve kaynaklara göre şu şekildedir:

Karahanlı Devlet Yapısı:

  • Teşkilat Modeli: Eski Türk idari geleneklerini sürdürerek ülkeyi ikili teşkilat (doğu-batı) yapısıyla yönetmişlerdir (Kaynak D).
  • Veraset Anlayışı: Hanedan üyelerinin yönetimde hak sahibi olması ilkesi ve taşra teşkilatındaki geleneksel yapı devam etmiştir.
  • Unvanlar: Kağan, hakan, arslan han, ilig han, yabgu, satuk han gibi Türkçe unvanlar ağırlıklı olarak kullanılmıştır.
  • Etnik / Kültürel Yapı: Halkı ve yöneticileri ağırlıklı olarak Türklerden oluştuğu için Türk-İslam sentezini ilk kuran devlet yapısına sahiptir.

Gazneli Devlet Yapısı:

  • Teşkilat Modeli: Çok etnik gruptan oluşan geniş bir coğrafyada kurulduğu için merkeziyetçi ağırlıklı askeri bir teşkilat yapısı oluşturulmuştur (Kaynak E).
  • Bürokrasi ve Yönetim: Bölgesel valilikler ve üst düzey askeri kadrolar Türk asıllı saray ricaline verilirken; vezirlik, divan ve sivil bürokrasi İran asıllı görevlilere verilmiştir.
  • Unvanlar: Hükümdarlar ilk kez Sultan unvanını kullanmaya başlamış, egemenliklerini Abbasi halifesine onaylatmışlardır.

Çözüm kontrolü

Kaynak D’deki ikili teşkilat vurgusu Karahanlıların gelenekçi yönünü; Kaynak E’deki sivil-askeri görev dağılımı ve merkeziyetçi vurgu ise Gaznelilerin kozmopolit ve merkezi idari yapısını doğrulamaktadır.


Kitapta kolayca gezin

← Önceki sayfa: 36 · :blue_book: Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 38 →