10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 256 Cevapları ve Çözümleri (2025-2026)

Soru 1

1299-1453 ile 1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin yönetim ve ordu yapılarında meydana gelen değişim hakkında tablo hazırlayınız.

Örnek cevap / çözüm yolu

Karşılaştırma Alanı 1299-1453 Dönemi (Kuruluş) 1453-1683 Dönemi (Klasik ve Değişim)
Yönetim Yapısı Beylikten devlete geçiş; divan teşkilatının temellerinin atılması; sancak sistemi ve geleneksel veraset anlayışı. Merkeziyetçi imparatorluk yapısı; Mutlak Monarşi; Sadrazam yetkilerinin artması; Topkapı Sarayı merkezli idare; veraset sisteminde ekber ve erşed usulüne geçiş.
Ordu Yapısı Aşiret kuvvetleri, alplar, gaziler; ilk düzenli ordu (Yaya ve Müsellem); Kapıkulu Ocağı’nın (Yeniçeriler) kurulması. Profesyonel Kapıkulu Ocağı’nın genişlemesi; Tımar sistemine dayalı Tımarlı Sipahiler; 17. yüzyılda ateşli silahların yaygınlaşmasıyla Sekban ve Sarıca birliklerinin öne çıkması.

1299-1453 dönemi Osmanlı Devleti’nin beylikten devlete geçerek kurumsallaşmaya başladığı evredir. 1453 sonrasında ise İstanbul’un fethiyle merkezi otorite güçlenmiş, imparatorluk idaresi kurumsallaşmış ve ordu yapısında ateşli silahların etkisiyle değişim yaşanmıştır.

Soru 2

Aşağıdaki uygulama adımlarını takip ederek 1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin yönetim ve ordu yapılarında meydana gelen değişimle ilgili 250-300 kelimelik tarihsel metni yazınız.

Örnek cevap / çözüm yolu

1453 yılında İstanbul’un fethi, Osmanlı Devleti’nin bir merkezi imparatorluğa dönüşmesinde dönüm noktası olmuştur. Fatih Sultan Mehmet ile birlikte kul sistemi derinleştirilmiş, devşirme kökenli devlet adamları bürokraside ve sadrazamlık makamında daha aktif rol almaya başlamıştır. Divanhane ve Topkapı Sarayı merkezli yönetim anlayışı, padişahın mutlak otoritesini pekiştirmiştir. Bu süreçte Kanunname-i Âl-i Osman gibi hukuki ve idari düzenlemelerle eyalet yönetimi ile eyalet ve merkez arasındaki bağlar sağlamlaştırılmıştır. 17. yüzyıla gelindiğinde ise taht kavgalarını önlemek amacıyla veraset sisteminde ekber ve erşed usulüne geçilmiş, böylece şehzadelerin sancağa çıkma geleneği sona ermiştir.

Ordu yapısında da idari yapıya paralel önemli dönüşümler yaşanmıştır. Klasik dönemde Osmanlı ordusunun temelini tımarlı sipahiler oluştururken, sınırların genişlemesi ve savaş teknolojisindeki gelişmeler ordunun niteliğini değiştirmiştir. Özellikle Avrupa’daki askeri devrim ve tüfekli orduların yaygınlaşması, Osmanlı Devleti’ni daimi ve ateşli silah kullanan Kapıkulu askerlerinin sayısını artırmaya sevk etmiştir. Bu durum, toprağa dayalı eyalet ordusu olan tımar sisteminin zamanla çözülmesine yol açmıştır. Tımar sistemindeki bozulmayı telafi etmek amacıyla eyaletlerde sekban ve sarıca adı verilen tüfekli yerel askerlerin istihdamı artmıştır.

Sonuç olarak, 1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti; yönetimde kul sistemini ve merkezi krallık otoritesini kurumsallaştırmış, orduda ise geleneksel süvari birliklerinden ateşli silahlarla donatılmış profesyonel piyade birliklerine doğru belirgin bir değişim ve süreklilik tecrübe etmiştir.

Metinde 1453-1683 dönemi yönetim (merkeziyetçilik, kul sistemi, ekber ve erşed usulü) ve ordu (tımar sistemi, kapıkulu, sekban/sarıca) kavramları neden-sonuç ve değişim-süreklilik ilişkisi içinde kanıtlara dayandırılarak sınırlandırılan kelime aralığında hazırlanmıştır.


Kitapta kolayca gezin

← Önceki sayfa: 255 · :blue_book: Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 257 →