Sayfa rehberi
Bu sayfada Osmanlı Devleti’nin Beylikten Devlete geçiş sürecinde uyguladığı tımar sistemi, tımarlı sipahilerin görevleri ve eyalet ordusunun teşkilat yapısı incelenmektedir. Metin ve görseller (Görsel 2.16 ve Görsel 2.17) ışığında öne çıkan temel konu ve kavramlar şunlardır:
Tımar Sistemi ve Sosyo-Ekonomik Düzen
- Miri Arazi ve Dirlik: Mülkiyeti devlete ait olan miri araziler; gelirlerine göre has, zeamet ve tımar olarak ayrılmıştır. Bu arazilerin vergi gelirini toplama hakkı verilen kişilere sahib-i arz ya da tımarlı sipahi denir.
- Toprak ve Üretim İlişkisi: Tımarlı sipahi toprağın sahibi değil, devletin reaya üzerindeki temsilcisidir. Bölgesindeki üretimin devamlılığını ve kamu düzenini sağlamakla yükümlüdür. Reaya ise toprağı işleyip ürettiği mahsul üzerinden kanunla belirlenmiş vergileri (öşür, haraç) öder.
- Üretimde Süreklilik ve Çiftbozan: Mazeretsiz olarak toprağını üç yıl boyunca üst üste boş bırakan ve ekmeyen köylüden “çiftbozan” adı verilen ceza vergisi alınarak tarımsal üretimin aksaması engellenmiştir.
Askerî Yapı ve Cebelü Yetiştirilmesi
- Cebelü Askerleri: Tımarlı sipahiler topladıkları vergi gelirleriyle hem geçimlerini sağlar hem de devlete asker yetiştirirler. Sipahiler kılıç hakkı dışındaki her 3 bin akçe vergi geliri için savaşa hazır, teçhizatlı atlı bir asker (cebelü) beslemek zorundadır.
- Ordu Teşkilatı ve Savaş Düzeni: Savaş zamanında tımarlı sipahiler cebelüleriyle birlikte alay beyleri ve sancak beylerinin komutasında orduya katılır. Eyalet askerleri Osmanlı ordusunun merkez dışındaki ana gövdesini oluşturur; savaşta ordunun sağ ve sol kanatlarında yer alarak hilal taktiğinin uygulanmasını sağlar. Savaş sırasında dirlikteki sipahilerin onda biri ise bölgenin asayişini korumak üzere yerinde kalır.
Hukuki Denetim, Değişim ve Süreklilik
- Kadı Denetimi: Sipahilerin kanunla belirlenen vergi ve hizmetler dışında köylüden ekstra vergi veya angarya talep etmesi yasaktır. Köylüler sipahiyi kadıya şikâyet etme hakkına sahip olup, devlet hukuka uygunluğu kadılar aracılığıyla denetlemiştir.
- Kuruluş Dönemi Uygulamaları: Kuruluş Dönemi’nde Balkanlar’da Hristiyan tımarlı sipahilere de rastlanmıştır. Sipahinin ölümü durumunda dirlik hakkı belirli şartlarla oğluna devredilmiş; ancak tımarın aşırı büyümesi ve kontrolden çıkması engellenerek merkezî otorite korunmuştur.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 144 ·
Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 146 →