Soru 1
İncelediğiniz tarihçilerin Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair görüşlerinin benzer ve farklı yönlerini tablonun ilgili alanlarına yazınız.
Örnek cevap / çözüm yolu
1. H. Adams Gibbons
- Benzerlikler: Osmanlı Beyliği’nin kısa sürede gelişmesinde coğrafi konumun ve Bizans sınırında yer almasının etkisini kabul eder.
- Farklılıklar: Kuruluşu esas olarak ihtida (din değiştirme) hareketlerine bağlar. Osmanlıların oluşumunu Hristiyan unsurların İslam’a geçmesiyle açıklayarak dinî ve ırkî değişim tezini öne sürer.
2. M. Fuat Köprülü
- Benzerlikler: Gaza anlayışını ve Bizans sınırındaki uç toplum yapısının büyümedeki rolünü önemser.
- Farklılıklar: Tek etkenli açıklamaları reddeder. Kuruluşu Anadolu Selçuklu mirası, Türkmen boy yapısı, Ahiler, Gaziyân-ı Rûm, Abdalân-ı Rûm ve Bacıyân-ı Rûm gibi sosyo-kültürel grupların bütüncül katkısıyla açıklar.
3. Paul Wittek
- Benzerlikler: Uç bölgesindeki dinî ve askerî hareketliliğin devletin kuruluşundaki belirleyici rolünü vurgular.
- Farklılıklar: "Gaza Tezi"ni merkeze alır. Osmanlı Devleti’nin temel varlık nedeninin ve büyüme dinamiğinin İslam’ı yayma ideolojisi (gaza) olduğunu savunur.
4. Halil İnalcık
- Benzerlikler: Gaza ideolojisinin ve uç sosyolojisinin önemini kabul ederek Wittek ve Köprülü’nün görüşlerinden yararlanır.
- Farklılıklar: Gaza teziyle birlikte Moğol baskısı sonucu yaşanan yoğun Türkmen göçlerini (demografik etken), uçlardaki ekonomik/ganimet dinamiklerini ve Koyunhisar (Bapheus) Zaferi’nin getirdiği siyasi meşruiyeti bütüncül olarak değerlendirir.
Çözümün kontrolü: Her tarihçinin tezi Osmanlı kuruluş dönemindeki kronolojik olaylar, tarihî kaynaklar ve neden-sonuç ilişkileri bağlamında karşılaştırılmış, ortak kabul gören uç coğrafyası vurgusu benzerlik; temel sürükleyici güç (ihtida, gaza, çoklu sosyal etkenler, demografi) ise farklılık olarak gruplandırılmıştır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 116 ·
Tarih Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 118 →