Soru 1
Kısa cevap
Kavram haritasında boş bırakılan kutuların doğru tamamlanışı şu şekildedir:
- Çözücü su ise (Üst Sol Kutucuk): Hidratasyon (Hidratlaşma)
- Çözücü su dışında bir madde ise (Üst Sağ Kutucuk): Solvatasyon (Solvatlaşma)
- Miktarı çok olan (Orta Sol Kutucuk): Çözücü
- Miktarı az olan (Orta Sağ Kutucuk): Çözünen
- 1 ve 2. basamaklarda (Alt Sol Kutucuk): Çözücü ve çözünen taneciklerinin birbirinden ayrılması (Tanecikler arası etkileşimlerin zayıflaması/kırılması)
- 3. basamakta (Alt Sağ Kutucuk): Çözücü ve çözünen taneciklerinin birbiriyle etkileşmesi (Yeni zayıf etkileşimlerin oluşması ve çözücü taneciklerinin çözünen taneciklerin etrafını sarması)
Çözüm açıklaması
Çözünme olayı üç temel fiziksel basamakta gerçekleşir:
- 1 ve 2. Basamaklar: Çözücünün kendi tanecikleri arasındaki ve çözünenin kendi tanecikleri arasındaki zayıf etkileşimler kırılır. Bu aşamalar dışarıdan enerji gerektirir (endotermiktir).
- 3. Basamak: Çözücü ve çözünen tanecikleri bir araya gelerek aralarında yeni zayıf etkileşimler oluşturur ve çözücü tanecikleri çözünenin etrafını kuşatır.
- Kavramsal Tanımlar:
- Çözünme sürecinde çözücü su ise gerçekleşen olaya hidratasyon (veya su ile hidratlaşma) denir.
- Çözücü su dışında başka bir madde (örneğin alkol, benzen) ise gerçekleşen olaya solvatasyon denir.
- Genellikle çözeltiyi oluşturan bileşenlerden miktarı fazla olan çözücü, miktarı az olan ise çözünen olarak adlandırılır.
Soru 2
Örnek cevap / çözüm yolu
Kafein molekülünün temsilî gösterimi ve suda çözünme aşamalarının çizim/açıklama adımları aşağıda verilmiştir:
1. Kafein Molekülünün Temsilî Gösterimi (Üst Sağ Kutucuk):
- Kafein (C_8H_{10}N_4O_2) polar yapıda organik bir moleküldür. Temsilî gösterimde merkezde çift halkalı gövdeyi temsil eden geometrik bir şekil ve bu gövdeye bağlı polar uçları (C=O ve N atomları) simgeleyen küre/çubuk modeli çizilebilir.
2. Suda Çözünme Aşamaları Çizim Rehberi (Alt Kutucuklar):
- 1. Kutucuk (Çözücü Taneciklerinin Ayrılması): Su (H_2O) molekülleri arasındaki hidrojen bağlarının zayıflayarak su moleküllerinin birbirinden ayrılması temsil edilir.
- 2. Kutucuk (Çözünen Taneciklerinin Ayrılması): Katı hâldeki kafein moleküllerinin arasındaki zayıf etkileşimlerin koparak kafein moleküllerinin serbest hâle geçmesi gösterilir.
- 3. Kutucuk (Tanecikler Arası Etkileşim): Polar su moleküllerinin kısmi negatif (\delta^-) yük taşıyan oksijen uçları ile kafeinin kısmi pozitif kısımlarının; suyun kısmi pozitif (\delta^+) yük taşıyan hidrojen uçları ile kafeindeki polar grupların (C=O veya N) birbiriyle yönelerek yaklaşması çizilir.
- 4. Kutucuk (Hidratasyon ve Homojen Dağılım): Su moleküllerinin kafein molekülünün etrafını tamamen sarması (hidrat kabuğu oluşturması) ve kafeinin su içerisinde homojen dağılması gösterilir.
Çözüm açıklaması
Kafein molekülü yapısındaki oksijen ve azot atomlarından dolayı polar özellik gösterir. Polar yapılı kafein, polar bir çözücü olan suda “benzer benzeri çözer” ilkesi doğrultusunda çözünür. Su ve kafein molekülleri arasında hidrojen bağları ve dipol-dipol etkileşimleri kurulur. Çözücü su olduğu için bu çözünme süreci bir hidratasyon olayıdır.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 154 · 
Kimya Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 156 →