Soru 1
Örnek cevap / çözüm yolu
Tabloda verilen ifadelerin bilgi (doğrulanabilir, nesnel, temellendirilebilir ve gerçeklikle örtüşen yargı) niteliği taşıyıp taşımadığına ilişkin işaretlemeler ve gerekçeleri şu şekildedir:
-
Mavi, bence en güzel renktir.
- İşaret: ( )
- Gerekçe: Kişisel beğeni ve öznel değer yargısıdır. Nesnel olarak doğrulanamaz veya yanlışlanamaz.
-
Bir bilgisayarın RAM kapasitesi, hızını belirler.
- İşaret: (✓)
- Gerekçe: Bilgisayar teknolojisine dair deneysel ve teknik olarak doğrulanabilir nesnel bir ifadedir.
-
İnsanlar, bir gün mutlaka Mars’ta yaşayacak.
- İşaret: ( )
- Gerekçe: Geleceğe dair bir öngörü veya tahmindir; henüz gerçekleşmiş ve kanıtlanmış bir bilgi değildir.
-
Kış, bu yıl çok sert geçecek.
- İşaret: ( )
- Gerekçe: Tahmin ve kişisel beklenti ifadesidir; nesnel kanıtı ve kesinliği yoktur.
-
Dünyadaki en başarılı insan ben olabilirim.
- İşaret: ( )
- Gerekçe: Öznel bir temenni ve ihtimal cümlesidir; doğrulanabilir nesnel bir ölçüte dayanmaz.
-
Elektrik akımı, iletken bir telden geçtiğinde manyetik bir alan oluşturur.
- İşaret: (✓)
- Gerekçe: Fizik biliminin deneysel olarak kanıtlanmış, gözlemlenebilir nesnel bir yasasıdır.
-
Bitkiler, fotosentez sürecinde karbondioksit ve su kullanarak oksijen ve glikoz üretir.
- İşaret: (✓)
- Gerekçe: Biyoloji bilimince kanıtlanmış, doğada gözlemlenebilen olgusal bir bilgidir.
-
Soğuk havalarda kalın giysiler giymek, üşümeyi önler.
- İşaret: (✓)
- Gerekçe: Fiziksel gerçeklik ve genel insan deneyimiyle doğrulanabilen pratik bir bilgidir.
-
Işık, bir prizmaya girdiğinde farklı renklere ayrılır.
- İşaret: (✓)
- Gerekçe: Optik bilimi çerçevesinde deneysel olarak gösterilebilen nesnel bir olgudur.
-
Matematik herkesin sevdiği bir derstir.
- İşaret: ( )
- Gerekçe: Olgusal gerçeklikle bağdaşmayan ve kişisel tutumlara dayanan yanlış bir genellemedir.
-
Mısır Piramitleri, Antik Mısır’da firavunlar için mezar olarak inşa edilmiştir.
- İşaret: (✓)
- Gerekçe: Tarihsel ve arkeolojik kanıtlara dayanan doğrulanabilir bir olgusal bilgidir.
-
Pi sayısı (π), bir çemberin çevresinin çapına oranını ifade eder.
- İşaret: (✓)
- Gerekçe: Matematiğin tanımsal ve mantıksal açıdan kesinleşmiş nesnel bir tanımıdır.
-
Oğuz Atay’ın “Tutunamayanlar” adlı eseri edebiyat dünyası için bir şaheser niteliğindedir.
- İşaret: ( )
- Gerekçe: Estetik ve edebi bir değer yargısıdır; kişiden kişiye değiştiği için nesnel bilgi değildir.
-
Bazı ağaçlar uçar.
- İşaret: ( )
- Gerekçe: Olgusal gerçeklikle bağdaşmayan yanlış bir ifadedir; doğru bilgi niteliği taşımaz.
-
Yarın yağmur yağacak gibi hissediyorum.
- İşaret: ( )
- Gerekçe: Öznel bir sezgi ve duygusal tahmindir; gerekçelendirilmiş ve doğrulanmış bilgi değildir.
Çözüm kontrolü
Bilgi felsefesinde (epistemoloji) bir yargının “bilgi” olabilmesi için temellendirilebilir, nesnel, doğrulanabilir veya mantıksal/olgusal açıdan gerçeklikle örtüşebilir olması gerekir. Kişisel beğeniler, inançlar, duygusal tahminler ve olgusal olarak yanlış ifadeler bilgi sayılmaz. İşaretlenen maddeler bilimsel, tarihsel veya mantıksal açıdan kanıtlanabilir nesnel doğrular içerir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 89 ·
Felsefe Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 91 →