Sayfa rehberi
Bu sayfada kıyı topografyasının oluşumunu etkileyen faktörler ile yeryüzündeki başlıca kıyı tipleri ve bunların mekânsal dağılışı açıklanmaktadır.
Kıyı Oluşumunu Etkileyen Faktörler
Kıyı şekillerinin oluşmasında dalga ve akıntılar, tektonik hareketler, iklim koşulları, deniz seviyesi değişimleri, akarsular, buzullar, gelgit ve beşerî faktörler etkilidir. Ayrıca dağların kıyıya uzanış doğrultusu, kıyı gerisindeki kayaç yapısı ve akarsuların taşıdığı alüvyon miktarı kıyı tipini belirler.
Başlıca Kıyı Tipleri ve Özellikleri
1. Boyuna Kıyı Tipi: Dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda görülür. Kıyı derinliği kısa mesafede artar, kıta sahanlığı dar ve falez oluşumu fazladır. Türkiye’de Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında yaygındır.
2. Enine Kıyı Tipi: Dağların kıyıya dik uzandığı alanlarda oluşur. Girintili çıkıntılı kıyı yapısı ve geniş kıta sahanlığı belirgindir. Türkiye’de Ege kıyılarında görülür.
3. Haliçli Kıyı Tipi (Estuar): Akarsu vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşur. Gelgit etkisinin güçlü olduğu okyanus kıyılarında (Kuzeybatı Avrupa, Fransa, İngiltere) yaygındır.
4. Riaslı Kıyı Tipi: Dik yamaçlı derin akarsu vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşur. Türkiye’nin güneybatısında, İngiltere ve İspanya kıyılarında rastlanır.
5. Kalanklı Kıyı Tipi: Karstik kireç taşı arazilerinde kanyon vadilerin deniz suları altında kalmasıyla oluşur. Türkiye’de Akdeniz kıyılarında ve Malta Adası’nda görülür.
6. Dalmaçya Kıyı Tipi: Kıyıya paralel uzanan dağlar arasındaki vadilerin sular altında kalmasıyla adalar şeridi şeklinde oluşur. Hırvatistan kıyılarında ve Türkiye’nin güneybatı kıyılarında görülür.
7. Limanlı Kıyı Tipi: Koy ve körfezlerin önünün kıyı kordonları ile kapanarak lagüne dönüşmesiyle oluşur. Karadeniz’in kuzeyinde (Odessa Körfezi) ve Baltık Denizi kıyılarında yaygındır.
8. Fiyortlu Kıyı Tipi: Kutuplara yakın yüksek enlemlerde eski buzul vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşur. Norveç, İzlanda ve Grönland kıyılarında görülür.
9. Skayerli Kıyı Tipi: Buzul şekillendirmesine uğramış alçak arazilerin ve adaların sular altında kalmasıyla oluşur. İsveç ve Finlandiya kıyılarında yaygındır.
10. Resifli Kıyı Tipi: Sıcak ve sığ tropikal denizlerde mercan iskeletlerinin birikmesiyle oluşur. Filipinler, Maldivler ve Avustralya kıyılarında örneklenebilir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 85 · 
Coğrafya Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 87 →