Soru 12
Örnek cevap / çözüm yolu
Jeolojik zaman çizelgesindeki boş alanlara yazılabilecek tektonik ve jeolojik başlıca olaylar:
-
Kuvaterner (Senozoyik):
- Egeid karasının çökmesiyle Ege Denizi’nin oluşması
- İstanbul ve Çanakkale boğazlarının oluşması
- Anadolu’nun toptan yükselmeye (epirojenez) devam etmesi
- İklim değişmelerine bağlı buzul dönemlerinin yaşanması ve insanın ortaya çıkması
-
Neojen - Paleojen (Senozoyik):
- Alp-Himalaya orojenezinin şiddetlenmesiyle Kuzey Anadolu Dağları ve Torosların oluşması
- Linyit, petrol, bor ve kaya tuzu yataklarının meydana gelmesi
- Şiddetli volkanik faaliyetlerin yaşanması
-
Mezozoyik:
- Pangea süperkıtasının Laurasia ve Gondwana olarak ikiye ayrılması
- Tetis Denizi’nin tabanında büyük tortullaşma alanlarının oluşması
- Dinozorların ve ilk memelilerin ortaya çıkması
-
Paleozoyik:
- Pangea kıtasının oluşması
- Kaledonyen ve Hersiniyen kıvrımlarının (Appalaşlar, Ural Dağları vb.) meydana gelmesi
- Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yataklarının oluşması
- Sürüngenlerin ve ilk kara bitkilerinin ortaya çıkması
-
Pre-Kambriyen (Proterozoyik, Arkeen, Hadeen):
- Dünya’nın ve katı yer kabuğunun oluşması
- Atmosferin ve okyanusların meydana gelmesi
- İlk kıta çekirdeklerinin (kratonlar) oluşması
- İlk tek hücreli canlıların (bakteri ve mavi-yeşil algler) ortaya çıkması
Çözüm kontrolü
Jeolojik zaman çizelgesi üzerindeki zaman ve dönem ayrımı, MEB 10. sınıf coğrafya müfredatındaki ana levha hareketleri, dağ oluşumu (orojenez), kıta oluşumu (epirojenez) ve maden oluşum süreçleriyle tam uyumludur.
Soru 13
Örnek cevap / çözüm yolu
Türkiye Arazisinin Oluşum Sürecinde Yaşanan Değişim:
- Paleozoyik Dönem: Türkiye arazisinin temellerini oluşturan Zonguldak, Anamur, Menteşe, Bitlis ve Kırşehir masifleri (eski yaşlı kütleler) bu dönemde oluşmuştur. Ayrıca nemli ve sıcak iklim koşullarına bağlı olarak Zonguldak çevresinde taş kömürü yatakları meydana gelmiştir.
- Mezozoyik Dönem: Türkiye arazisinin büyük bölümü Tetis Denizi altında kalmış, çevredeki aşınan malzemeler bu deniz tabanında birikerek kalın tortul tabakalar oluşturmuştur.
- Senozoyik (Neojen - Paleojen): Afrika ve Avrasya levhalarının birbirine yaklaşması sonucunda Tetis Denizi tabanındaki tortullar sıkışarak yükselmiş ve Alp-Himalaya orojenezinin parçası olan Kuzey Anadolu Dağları ile Toroslar oluşmuştur. Bu dönemde göl tabanlarında linyit, tuz ve bor yatakları çökelmiştir.
- Senozoyik (Kuvaterner): Anadolu kütlesi toptan yükselmeye uğramış, Egeid karasının çökmesiyle Ege Denizi ile Çanakkale ve İstanbul boğazları oluşmuştur. Böylece Türkiye arazisi günümüzdeki genç, yüksek ve engebeli jeomorfolojik görünümünü kazanmıştır.
Çözüm kontrolü
Açıklama, jeolojik zaman sıralaması gözetilerek masif oluşumu, tortullaşma, Alp orojenezi ve epirojenik yükselme aşamalarını eksiksiz içermektedir.
Kitapta kolayca gezin
← Önceki sayfa: 111 · 
Coğrafya Ders Kitabı cevapları · Sonraki sayfa: 113 →