!17450000411467286600735946317790|666x500 [Link Silindi]
Bu soru zamirlerin tanımını ve kullanımlarını anlamayı hedeflemektedir. Zamirler, isimlerin yerine kullanılan sözcüklerdir. Örneğin “Ceren kalemi almış” cümlesinde, ikinci cümlede “onu” sözcüğü “kalem” isminin yerine kullanılmaktadır, bu nedenle “onu” zamirdir.
Soruya göre “Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir bulunmaktadır?” ifadesi yer alıyor. Şıklara bakalım:
Şıklar:
- A) Öğrenciler, salonda heyecanla sonuçları bekliyordu.
- B) Bu sabah okula nasıl gittiğini ailesi bile bilmiyordu.
- C) Araştırmada gösterdiği büyük başarı herkesi mutlu etti.
- D) Öğretmenimizin yazdığı hikâyeler çok dikkat çekiciydi.
Zamir Olan Cümle:
Cevap: C) Araştırmada gösterdiği büyük başarı herkesi mutlu etti.
Bu cümlede “herkesi” kelimesi zamirdir çünkü “herkes” isimlerin yerine kullanılan bir zamirdir.
Eğer ek açıklamalar gerekirse çekinmeden belirtebilirsiniz!
@Ayy
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir bulunmaktadır?
A) Öğrenciler, salonda heyecanla sonuçları bekliyordu.
B) Bu sabah okula nasıl gittiğini ailesi bile bilmiyordu.
C) Yarışmada gösterdiği büyük başarı herkesi mutlu etti.
D) Öğretmenimizin yazdığı hikâyeler çok dikkat çekiciydi.
Answer:
Bu soruda incelenen sözcük, “herkesi” ifadesidir. “Herkesi” belgisiz (indefinite) bir zamirdir çünkü herhangi bir isim belirtmeksizin, “herkesi” diyerek belirsiz bir topluluğa işaret eder. Dolayısıyla içinde zamir bulunan cümle C şıkkıdır.
“İsmin yerine kullanılan sözcüklere zamir denir” konulu soru ve çözümü
Soru: İsimlerin yerine kullanılan sözcüklere “zamir” denir. Örneğin “Ceren, kalemi almış.” cümlesinde “Ceren onu almış.” dersek, “kalem” sözcüğü yerine “onu” sözcüğünü kullanmış oluruz ve böylece “onu” bir zamir hâline gelir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir bulunmaktadır?
A) Öğrenciler, salonda heyecanla sonuçları bekliyordu.
B) Bu sabah okula nasıl gittiğini ailesi bile bilmiyordu.
C) Araştırmada gösterdiği büyük başarı herkesi mutlu etti.
D) Öğretmenimizin yazdığı hikâyeler çok dikkat çekiciydi.
Cevap: C seçeneği (“Araştırmada gösterdiği büyük başarı herkesi mutlu etti.”)
İçindekiler
- Zamir Kavramına Genel Bakış
- Türkçede Zamirlerin Temel Özellikleri
- Türkçede Zamir Çeşitleri
- Örnek Cümle Analizi
- “herkesi” Sözcüğü ve Zamir Olma Özelliği
- Zamirleri Tanımada İpuçları
- Zamirlerin Kullanımıyla İlgili Örnekler ve Açıklamalar
- Zamirlerle İlgili Sık Yapılan Hatalar
- Zamir Çeşitleri Arasında Bir Karşılaştırma Tablosu
- Zamirin Cümle İçindeki Görevi ve Önemi
- Sınav ve Alıştırma Tüyoları
- Ek Bilgiler: Zamirlerin Tarihçesi ve Diğer Dillerdeki Yeri
- Sonuç ve Özet
- Tablo: Cümlelerde Zamir Örneği
1. Zamir Kavramına Genel Bakış
Türkçede zamir, bir ismin yerini tutan ve tekrarı önleyen sözcüklerdir. Bir cümlede aynı ismi defalarca kullanmak yerine, ilgili ismin yerine zamir kullanılır. Böylece dil kullanımı hem daha akıcı hem de tekrarın az olduğu bir hâle gelir. Örneğin:
- “Ali bilgisayarı açtı. Ali bilgisayarı tamir etmeye çalıştı.” → Buradaki tekrarları ortadan kaldırmak için “Ali” yerine “o” ve “bilgisayar” yerine “onu” kullanılabilir: “Ali bilgisayarı açtı. O, onu tamir etmeye çalıştı.”
Bu basit örnekte zamirlerin ne kadar yararlı oldukları açıkça görülebilir: Hem anlatımı kısaltır hem de gereksiz tekrarları önler.
2. Türkçede Zamirlerin Temel Özellikleri
- İsmin yerine geçmeleri: Bir zamir mutlaka cümlede bir ismin veya isim soylu bir sözcüğün yerine kullanılır.
- Hal ekleri alabilmeleri: Tıpkı isimler gibi zamirler de “-i, -e, -de, -den” gibi hal eklerini, iyelik eklerini ya da çoğul eklerini alabilir. Örneğin “o” → “onu”, “onun” vb.
- Çoğul zamir formları: “Biz, siz, onlar” gibi zamirler çoğul kişi zamirleridir.
- Farklı türleri olması: Kişi, işaret, belgisiz, soru, dönüşlülük gibi çeşitli zamir türlerine ayrılırlar.
3. Türkçede Zamir Çeşitleri
3.1 Kişi Zamirleri
Kişi zamirleri, özneyi ifade etmek için kullanılır:
- Ben, sen, o
- Biz, siz, onlar
Örneğin “Ben geldim.” cümlesinde “ben” bir kişi zamiridir.
3.2 İşaret (Gösterme) Zamirleri
Bir varlığı işaret yoluyla belirten ve ismin yerini tutan sözcüklerdir:
- Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar
- Örnek: “Bu çok güzel.” (Burada “bu” sözcüğü herhangi bir nesnenin ismini kullanmadan sadece “bu” diyerek o nesneyi göstermiş olur.)
3.3 Belgisiz (Belirsiz) Zamirler
Nesneyi veya kişiyi tam olarak belirtmeyen, belirsizlik barındıran zamirlerdir:
- Bazı, birçok, herkes, kimse, hiçbiri, hepsi vb.
- Örnek: “Herkes seni bekliyor.” (Burada “herkes” belirsiz bir topluluğu ifade eder.)
3.4 Soru Zamirleri
Bir nesneyi, kişiyi veya varlığı soru yoluyla belirtmek için kullanılan zamirlerdir:
- Kim, ne, hangisi, neresi vb.
- Örnek: “Kim geldi?” sorusundaki “kim” bir soru zamiridir.
3.5 Dönüşlülük Zamiri
Öznenin yaptığı işin yine özneye yöneldiğini ifade eden zamir:
- “Kendi”
- Örnek: “Kendi kendime konuşuyorum.”
4. Örnek Cümle Analizi
Soruda verilen dört cümle içinde “zamir” arayışımızı yaparken hangi sözcüğün bir ismin veya isim soylu bir ifadenin yerini tuttuğuna bakmamız gerekir.
4.1 A Seçeneği
“Öğrenciler, salonda heyecanla sonuçları bekliyordu.”
- Bu cümlede “Öğrenciler” bir isimdir.
- “salonda” ve “heyecanla” durum, mekan ve biçim belirten sözcüklerdir; zamir değildir.
- “sonuçları” sözcüğü de yine belirli bir ismi (sonuç) ifade eder; herhangi bir ismin yerini tutan özel bir zamir kullanılmamıştır.
Dolayısıyla A seçeneğinde zamir yoktur.
4.2 B Seçeneği
“Bu sabah okula nasıl gittiğini ailesi bile bilmiyordu.”
- “Bu sabah” ifadesi zaman-zarf öbeğidir; “bu” bazen işaret sıfatı olarak kullanılabilir ama burada bir isimden önce geldiğinden işaret sıfatıdır (zamir değil).
- “okula nasıl gittiğini” derken “nasıl” da bir soru sözcüğüdür fakat bu kullanımıyla “nasıl” soru zarfi olarak geçer ve herhangi bir ismin yerini tutmaz.
- “ailesi” yine bir isim (topluluk adı).
Burada da zamir görevindeymiş gibi davranan bir öğe yoktur. Zamir kullanılmamıştır.
4.3 C Seçeneği
“Araştırmada gösterdiği büyük başarı herkesi mutlu etti.”
- Cümledeki anahtar sözcük: “herkesi”
- “Herkes” sözcüğü Türkçede belgisiz (belirsiz) bir zamirdir. Çünkü tam olarak belli bir kişi grubunu göstermez; genel bir topluluğa işaret eder.
- Buradaki “herkesi” biçiminde -i hal eki almış hâliyle görülür.
Dolayısıyla bu cümlede belgisiz zamir olan “herkesi” açıkça bir zamir örneğidir. Bu nedenle C seçeneği doğru cevaptır.
4.4 D Seçeneği
“Öğretmenimizin yazdığı hikâyeler çok dikkat çekiciydi.”
- Burada “Öğretmenimizin” isim soylu bir sözcüktür (öğretmen→ isim, -imiz→ iyelik eki).
- “yazdığı hikâyeler” ifadesi de doğrudan bir isme (hikâye) eklenmiş sıfat-fiil (yazdığı). Zamir işlevinde bir öğe yoktur.
Dolayısıyla D seçeneğinde hiçbir zamir yer almamaktadır.
5. “herkesi” Sözcüğü ve Zamir Olma Özelliği
Sorunun doğru yanıtı olan C seçeneğinde geçen “herkesi” sözcüğü, “herkes”in belirtme durum eki (-i) almış hâlidir. “Herkes” Türkçe’de belgisiz zamir olarak sınıflandırılır. Aşağıdaki niteliklere dikkat etmek gerekir:
- Nesneye veya kişiye belirsiz bir ifade takınmak: “Herkes” belli bir grup ya da tek tek kişileri işaret etmez, genele yayar.
- İsim yerine geçmesi: “Herkes” yerine “bütün insanlar” ya da “tüm bireyler” gibi daha uzun ifadeler kullanılabilir.
- Hâl ekleri alabilme: “Herkes” sözcüğünün “herkesi, herkese, herkesten” gibi farklı çekimli formları da zamir işlevini sürdürür.
Dolayısıyla “herkesi” örneğinde hem belirsiz zamir özelliği bulunmakta hem de cümlede ismin yerine kullanılma koşulu sağlanmaktadır.
6. Zamirleri Tanımada İpuçları
Zamirleri hızlıca tanımak için şunlara dikkat edebiliriz:
- Sıkça ek alırlar: Özellikle kişilerde “-i, -e, -de, -den, -in, -imiz” gibi ekler…
- İsmin yerine geçerler: Başka hiçbir sözcükle bağlantılı bir sıfat veya zarf ilişkisi kurmazlar, doğrudan ismin işlevini üstlenirler.
- Belirsizlik veya soru anlamı taşıyabilirler: “Kim, ne, herkes, hiçbiri” vs.
Yukarıdaki cümlelerde “herkesi” sözcüğünü bu ipuçlarıyla analiz ettiğimizde kolayca zamir olduğunu anlarız.
7. Zamirlerin Kullanımıyla İlgili Örnekler ve Açıklamalar
-
Kişi Zamiri Örneği:
“Ben bugün çok yorgunum.”
Burada “ben” bir kişi zamiridir. Özneyi (konuşan kişiyi) belirtir. -
İşaret (Gösterme) Zamiri Örneği:
“Bu çok sıcakmış!”
Burada “bu” sözcüğü, hangi nesneden bahsediliyorsa onun adı yerine kullanılır. Eğer isim belirtilmezse “bu” zamir olur; “Bu yemek çok sıcakmış!” gibi bir kullanımda “bu” sıfat olur. -
Belgisel (Belirsiz) Zamir Örneği:
“Herkes seni arıyordu.”
“Herkes” “birçok insan” anlamındadır ancak tam olarak kim veya hangi grup belirsizdir. -
Soru Zamiri Örneği:
“Kim aradı?”
Bu cümlede “kim” sözcüğü, arayan kişinin ismini bilmediğimiz için yerine soru zamiri olarak kullanılır. -
Dönüşlülük Zamiri Örneği:
“Ahmet kendini odada kilitledi.”
Burada “kendini” dönüşlülük zamiridir. İşin öznesi ve işin yöneldiği nesne aynı kişidir.
8. Zamirlerle İlgili Sık Yapılan Hatalar
- Sıfat ile zamirin karıştırılması: “Bu” sözcüğünün bazen işaret sıfatı bazen işaret zamiri olarak kullanımını ayırt edememek.
- Kişi zamirlerini gereksiz kullanmak: Türkçede fiil çekimlerinden özne çoğunlukla anlaşıldığından bazen kişi zamirlerini fazla kullanmak dilde tekrara yol açabilir.
- Belirsiz zamirleri isimle karıştırmak: “Herkes”in belgisiz zamir olduğu unutulup bunun “-ler” ekiyle çoğullaştırılmaya çalışılması (Herkesler gibi) hatalı olur.
Bu hatalarının önüne geçmek için sözcüğün işlevini (ismin yerine mi geçiyor, yoksa ismi niteliyor mu?) dikkatli incelemek gerekir.
9. Zamir Çeşitleri Arasında Bir Karşılaştırma Tablosu
| Zamir Türü | Örnek Sözcükler | Anlam/İşlev | Örnek Cümle |
|---|---|---|---|
| Kişi Zamiri | Ben, sen, o, biz, siz, onlar | Kişilerin yerine kullanılır | “Ben geldim.” |
| İşaret Zamiri | Bu, şu, o (tekil), bunlar, şunlar, onlar (çoğul) | Bir varlığı işaret yoluyla gösterir | “Bu senin.” |
| Belgisiz Zamir | Herkes, kimse, bazıları, hiçbiri, biri, hepsi | Belirli olmayan varlık veya kişileri belirtir | “Herkes hazır oldu.” |
| Soru Zamiri | Kim, ne, hangisi, neresi | Soru sormak amacıyla ismin yerine kullanılan sözcükler | “Kim geldi?” |
| Dönüşlülük Zamiri | Kendi | Öznenin yaptığı işin yine özneye yöneldiğini gösterir | “Kendi işimi kendim hallettim.” |
Tablonun “BelgisiZ Zamir” kısmındaki “Herkes” örneği, tam da sorudaki C seçeneğinde geçen “herkesi” sözcüğünü açıklar.
10. Zamirin Cümle İçindeki Görevi ve Önemi
Zamir, cümlede tekrarın azaltılması ve anlatının daha akıcı hâle getirilmesi açısından önemlidir. Örneğin, bir metinde sürekli ise şu şekilde kullanmak yerine:
- “Elif okula gitti. Elif defterini unuttu. Elif geri döndü.”
Zamir sayesinde daha doğal cümleler kurulur:
- “Elif okula gitti. O, defterini unuttuğu için geri döndü.”
Bu durum okurun metni daha rahat okumasına, yazarın ise kendini daha az tekrar ederek anlatımını zenginleştirmesine yardımcı olur.
11. Sınav ve Alıştırma Tüyoları
- Soru kökünü iyi okuyun: Örneğin “Zamir var mı?”, “Hangi tür zamir kullanılmıştır?” gibi noktalarda dikkatli olmak gerekir.
- İsim mi sıfat mı, zamir mi?: İşaret sözcüklerinin hangi işlevle kullanıldığı sorularda sık sorgulanır. “Bu kitap” (sıfat) vs. “Bu benim” (zamir).
- Belgisiz zamirlerde kök ve ek ayrımına dikkat: “Herkes” → “herkesi, herkese, herkesten” vb. durumlarda çekimin varlığına rağmen sözcüğün kökü değişmez, zamirliği kaybolmaz.
- Fiille özne-nesne ilişkisini kontrol edin: “Kim, ne, nere” gibi soru sözcükleri, cümlede isim yerine kullanılıyorsa soru zamiridir. Aksi takdirde soru sıfatı/zarfı olabilir.
12. Ek Bilgiler: Zamirlerin Tarihçesi ve Diğer Dillerdeki Yeri
- Tarihçe: Eski Türkçeden bu yana zamirler, farklı eklerle zenginleşmiştir. Orhun Yazıtları’nda da “ol” (o) gibi formlara rastlanır.
- Diğer Diller: İngilizcede “pronouns” olarak bilinen zamirler, “I, you, he, she, it, we, they” gibi temel örnekler ve “everyone, someone, nobody” gibi indefinite (belirsiz) pronounlarla Türkçedeki sisteme benzerlik gösterir.
- Fonksiyon: Dilin en temel unsurlarından biri olup iletişimin akışkanlığı açısından vazgeçilmezdir.
13. Sonuç ve Özet
Bu soruda dört cümleden yalnızca birinde zamir kullanılmıştır:
- A ve D seçeneklerinde tamamen isim ve sıfat gibi diğer sözcük türleri kullanıldığı için zamir örneği yoktur.
- B seçeneğinde “Bu sabah”, “nasıl” ve “ailesi” söz konusu olsa da bunlar sıfat, zarf veya isim görevindedir; zamir değildir.
- C seçeneğinde ise “herkesi” sözcüğü yer alır ki bu, **“herkes”**in -i hal ekini almış hâlidir ve belgisiz zamirdir. Dolayısıyla doğru cevap C seçeneğidir.
Yani “Araştırmada gösterdiği büyük başarı herkesi mutlu etti.” cümlesindeki “herkesi” (= “herkes” + i) tam da ismin yerine geçen, belirsiz bir topluluğa göndermede bulunan ve zamir özelliği taşıyan sözcüktür.
14. Tablo: Cümlelerde Zamir Örneği
| Cümle | Zamir | Zamir Türü | Açıklama |
|---|---|---|---|
| “Öğrenciler, salonda heyecanla sonuçları bekliyordu.” | Yok | - | Cümlede zamir kullanılmamıştır. |
| “Bu sabah okula nasıl gittiğini ailesi bile bilmiyordu.” | Yok | - | “Bu” kelimesi işaret sıfatı, “nasıl” soru zarfı, “ailesi” ise isimdir. Zamir yoktur. |
| “Araştırmada gösterdiği büyük başarı herkesi mutlu etti.” | herkesi (herkes) | Belgisiz (belirsiz) zamir | “Herkes” , belirsiz bir topluluğu ifade eden zamirdir. -i ekiyle “herkesi” şeklini almıştır. |
| “Öğretmenimizin yazdığı hikâyeler çok dikkat çekiciydi.” | Yok | - | Burada da zamir hiçbir sözcükte mevcut değildir. |
Tablodan da anlaşılacağı üzere C seçeneğindeki “herkesi” sözcüğü bu sorunun yanıtının net bir şekilde C olduğunu göstermektedir.
Kısa Özet:
- Zamir, ismin yerine kullanılır.
- Soruya bağlam: “herkesi” → “herkes” + i (belirsiz zamir).
- Doğru cevap: C seçeneği.