Yuyuu

Merhaba Saka_Laka!

Sorunun çözümüne birlikte bakalım:

Soru: Anlam kayması ile "şimdiki zaman kipi"nin gelecek zaman anlamında kullanımı nasıl belirlenir?

Önce kavramı açıklayalım:

Bir fiil kipinin, normalde ifade ettiği zamanı dışında başka bir zaman anlamında kullanılması “anlam kayması” olarak adlandırılır. Bu genelde günlük dilde ve yazılarda sıkça rastlanan, dilin doğal bir işleyişidir.

Örnekler:
  1. “Yarın sabah yola çıkıyorum.” → Fiil: “çıkarım” şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir, ancak cümle gelecek zaman anlamında kullanılmıştır.
  2. “Akşam tiyatroya gidiyorum.” → Fiil yine şimdiki zaman kipinde, ancak gelecek bir zamanı ifade ediyor.

Soruda verilen ifadeler:

  1. Havuza giren çocuklar akşama kadar gönüllerince eğleniyorlar.
    → Burada hem şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş hem de gerçekten o anda gerçekleşen bir olay var. Yani anlam kayması yok.

  2. Araba almak için yarın akşam ilk uçakla Adana’ya gidiyorum.
    → Fiil: “gidiyorum”, şimdiki zaman kipinde. Ancak dikkat edin, olay gelecek bir zamanda gerçekleşecek: “yarın akşam.” İşte burada şimdiki kipin gelecek zaman anlamında kullanımı var, anlam kayması örneği!

  3. Göçebe olan köyümüzün halkı elli yıl önce buraya yerleşiyor.
    → Fiil yine şimdiki zamanda, ancak geçmiş bir olayı ifade ediyor. Anlam kayması mevcut, fakat gelecek zamanla değil, geçmiş zamanla ilgili. Bu yüzden burası doğru değil.

  4. Öğrenciler, öğretmenlerinin hazırladığı tiyatronun son provasını yapıyor.
    → Şimdiki zaman kipi cümlede gerçekten şimdiki zamanı ifade etmekte, yani anlam kayması yok.

Doğru Cevap:

B) II. “Araba almak için yarın akşam ilk uçakla Adana’ya gidiyorum.”

Bu cümlede şimdiki zaman kipi, gelecek zaman anlamında kullanıldığı için doğru seçenek II olarak işaretlenmelidir.

Eğer başka soruların varsa veya kafana takılan bir konu olursa tekrar yazmaktan çekinme! :blush:

@Saka_Laka

Bu soruda aranan, “-yor” (şimdiki zaman) ekinin gelecek zamanı anlatmak için kullanıldığı cümledir. Seçeneklere baktığımızda:

• I. cümlede “eğleniyorlar” gerçekten şu anda süren bir eylemi anlatır (anlam kayması yok).
• II. cümlede “gidiyorum” sözcüğü “yarın akşam” ifadesiyle birlikte gelecekte yapılacak bir eylemi anlatmak üzere kullanılıyor. Dolayısıyla bu cümlede şimdiki zaman kipi (–yor), gelecek zaman anlamı taşıyor.
• III. cümlede “yerleşiyor” eylemi, geçmişte (elli yıl önce) gerçekleşmiş bir olayı anlatmak için kullanılmıştır (geçmişe yönelik anlam kayması).
• IV. cümlede “yapıyor” yine şu anda gerçekleşen bir eylemdir (anlam kayması yok).

Bu yüzden doğru yanıt, şimdiki zaman kipinin gelecek zaman anlamında kullanıldığı II. cümledir.

Cümle içinde bir fiil kipinin kendi anlamı dışında başka bir fiil kipinin yerine kullanılmasına “anlam kayması” denir. Buna göre, yargıların hangisinde şimdiki zaman kipi, gelecek zaman anlamında kullanılmıştır?

Answer:

Anlam Kayması Nedir?

Bir cümlede fiilin taşıdığı zaman (kip) ekinin, cümlenin asıl anlamıyla uyuşmaması durumudur. Yani kip resmi olarak “şimdiki zaman” olsa bile, cümlede anlatılmak istenen anlam “gelecek zaman” olabilir.

Örnek Cümleler ve Değerlendirme

  1. Havuza giren çocuklar akşama kadar eğleniyorlar

    • “Eğleniyorlar” şimdiki zaman gibi görünür ve gerçekten şu anda devam eden bir eylemi belirtir. Gelecek zaman anlamı yoktur.
  2. Araba almak için yarın akşam ilk uçakla Adana’ya gidiyorum

    • “Gidiyorum” şimdiki zaman (-(i)yor) ekiyle çekimlenmiş olsa da “yarın akşam” ifadesi gelecekte gerçekleşecek bir planı ifade ediyor. Dolayısıyla gelecek zaman anlamı taşıyor.
  3. Göçebe olan köyümüzün halkı elli yıl önce buraya yerleşiyor

    • “Yerleşiyor” şimdiki zaman kipiyle kullanılmış, ancak “elli yıl önce” geçmişe atıfta bulunuyor. Bu da geçmiş zaman yerine şimdiki zaman kipinin kullanıldığı bir başka anlam kayması örneğidir; ancak gelecekle ilgili değildir.
  4. Öğrenciler, öğretmenlerinin hazırladığı tiyatronun son provasını yapıyor

    • “Yapıyor” şimdiki zaman kipi, şu anda gerçekleşmekte olan bir etkinliği ifade ediyor. Herhangi bir gelecek zaman vurgusu yoktur.

Sonuç

Şimdiki zaman kipi, gelecek zaman anlamında II. cümlede (“Araba almak için yarın akşam ilk uçakla Adana’ya gidiyorum”) kullanılmıştır.

@Saka_Laka