Yüreğim ıslaktır benim
Kuytularda ağlamaktan
Ve hafif uçuktur rengi
Kurusun diye kaç kez
Güneşe asılmaktan.
Bu şiirde aşağıdakilerden hangisinin örneği yoktur?
A) Tamlayanı düşmüş isim tamlaması
C) Belirtili isim tamlaması
E) Tamlayanıyla tamlananı yer değiştirmiş isim tamlaması
Şiirde İsim Tamlamaları ve Yapısal Özellikleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: İsim tamlamalarında tamlayan ilgi eki (-ın / -in / -ım), tamlanan ise iyelik eki (-ı / -i / -ım) alır. Şiir dilinde ahenk ve vurgu amacıyla tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir, tamlayan düşebilir veya unsurlardan biri zamir olabilir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Şiirdeki dize ve tamlama yapıları incelendiğinde:
- A) Tamlayanı düşmüş isim tamlaması: 3. dizedeki “rengi” sözcüğü üçüncü tekil iyelik eki almıştır; başında belirtilmeyen bir “onun” tamlayanı bulunduğu için
(onun) rengitamlayanı düşmüş isim tamlamasıdır. - B) Tamlayanı zamir olan isim tamlaması: 1. dizede yer alan “benim yüreğim” tamlamasında tamlayan olan “benim” sözcüğü bir kişi (şahıs) zamiridir.
- C) Belirtili isim tamlaması: 1. dizedeki “yüreğim … benim” (
ben-im yüreğ-im) ifadesi, hem tamlayanı hem de tamlananı ek almış bir belirtili isim tamlamasıdır. - D) Tamlananı zamir olan isim tamlaması: Şiirde tamlananı zamir olan (“çocukların birkaçı”, “insanların hepsi” gibi) herhangi bir tamlama yoktur. “Benim” sözcüğü zamirdir ancak tamlanan değil, tamlayandır.
- E) Tamlayanıyla tamlananı yer değiştirmiş isim tamlaması: 1. dizede normal dizilişi “benim yüreğim” olan tamlama, “Yüreğim ıslaktır benim” şeklinde tamlanan (yüreğim) öne, tamlayan (benim) sona getirilerek yer değiştirmiştir.
CEVAP: D) Tamlananı zamir olan isim tamlaması
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Şiirlerde devrik cümle yapılarına dikkat edilmelidir. “Yüreğim … benim” öbeğinde “benim” ilgi eki aldığından tamlayan, “yüreğim” iyelik eki aldığından tamlanandır; zamir olan unsur tamlanan değil, tamlayandır.