yüklemi fiilimsi olan cümleler
Yüklemi fiilimsi olan cümleler nelerdir?
Cevap:
Türkçede cümlenin yüklemi genellikle bir fiildir. Ancak bazı cümlelerde yüklem, fiilimsi (fiilden türeyen ve hem fiil hem de isim, sıfat veya zarf gibi görev yapabilen kelime) olabilir. Bu tür cümlelere yüklemi fiilimsi olan cümleler denir.
1. Fiilimsiler Nelerdir?
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ve cümlede farklı görevler üstlenen kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:
| Fiilimsi Türü | Görevleri | Örnek Kelimeler |
|---|---|---|
| İsim Fiil (Mastar) | İsim görevinde, cümlede özne, nesne olabilir | gitmek, okumak, yazmak |
| Sıfat Fiil (Ortaç) | Sıfat görevinde, isimleri niteleyen kelimeler | giden, okuyan, yazılan |
| Zarf Fiil (Bağ Fiil) | Zarf görevinde, fiile zaman, sebep, koşul bildirir | gidince, okurken, yazınca |
2. Yüklemi Fiilimsi Olan Cümleler
Yüklemi fiilimsi olan cümlelerde, yüklem bir fiilimsi olur. Bu cümlelerde genellikle -mek, -mak (mastar) ekiyle biten veya -en, -an, -miş, -acak gibi sıfat-fiil ekleriyle türetilmiş kelimeler yüklem görevindedir.
Örnekler:
| Cümle | Yüklem (Fiilimsi) | Fiilimsi Türü |
|---|---|---|
| Kitap okumak çok faydalıdır. | okumak | İsim Fiil (Mastar) |
| Giden herkes mutluydu. | giden | Sıfat Fiil (Ortaç) |
| Okurken müzik dinlerim. | okurken | Zarf Fiil (Bağ Fiil) |
| Yazmak insanı rahatlatır. | yazmak | İsim Fiil (Mastar) |
| Koşmak sağlığa iyi gelir. | koşmak | İsim Fiil (Mastar) |
3. Fiilimsi Yüklemi Olan Cümlelerin Özellikleri
- Özne genellikle fiilimsinin kendisi veya başka bir kelime olabilir.
- Yüklem, fiil çekimi almaz, yani kişi, zaman gibi çekim ekleri taşımaz.
- Cümlede anlam olarak eylem veya durum bildirir ama fiil gibi tam çekimlenmez.
- Daha çok soyut anlam taşır.
4. Örnek Cümle Analizi
| Cümle | Yüklem | Yüklemin Türü | Özne | Açıklama |
|---|---|---|---|---|
| Kitap okumak güzeldir. | okumak | İsim Fiil | Kitap | Yüklem mastar ekiyle isimleşmiş fiilimsidir. |
| Dışarıda yağmur yağması başladı. | yağması | İsim Fiil | yağmur | Yüklem isim-fiil ekiyle yapılmış. |
| Koşmak sağlığa faydalıdır. | koşmak | İsim Fiil | koşmak | Yüklem mastar halinde fiilimsi. |
Özet Tablosu
| Konu | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Yüklemi fiilimsi olan cümle | Yüklemi fiilimsi (mastar, sıfat-fiil, zarf-fiil) olan cümleler | Kitap okumak çok faydalıdır. |
| Fiilimsi türleri | İsim Fiil, Sıfat Fiil, Zarf Fiil | okumak, giden, okurken |
| Yüklemin çekimi | Kişi ve zaman eki almaz | okumak (doğru), *okurum (yanlış) |
| Anlam | Eylem ya da durum bildirir, soyut anlamlı | Koşmak sağlığa iyi gelir. |
Sonuç:
Yüklemi fiilimsi olan cümleler, yüklemi fiilden türeyen ve çekim almayan kelimelerden oluşan cümlelerdir. Bu cümlelerde yüklem genellikle mastar (isim fiil) olur ve cümle anlam olarak eylem ya da durumu ifade eder.