Yukarıdaki soyağacında boyalı bireyler belirli bir özelliği fenotipinde göstermektedir.
Buna göre belirlenen özellik
I. otozomal baskın,
II. otozomal çekinik,
III. otozomal eş baskın
genlerinden hangileri ile kalıtılabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve III
E) II ve III
Soyağaçlarında Kalıtım Biçimlerinin Belirlenmesi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Otozomal baskın karakterlerde iki baskın fenotipli ebeveyn heterozigot (Aa \times Aa) olduğunda çekinik fenotipte (aa) çocuk oluşabilir. Ancak otozomal çekinik karakterlerde (aa \times aa) fenotipik olarak sağlıklı (A\_) birey meydana gelemez. Eş baskınlıkta ise özellik heterozigot genotip (A_1A_2) ile temsil edilir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Soyağacındaki 1. kuşakta yer alan boyalı dişi ve boyalı erkek evlenmiş; boyalı bir kız ile boyasız (sağlıklı) bir erkek çocukları olmuştur.
- I. Otozomal baskın: Boyalı bireyler A\_, boyasız bireyler aa genotiplidir. Üstteki ebeveynler heterozigot (Aa \times Aa) olursa boyasız erkek çocukları aa genotipli doğabilir. Bu aa erkeğin, boyalı bir kadın (Aa veya AA) ile evliliğinden her iki çocuk da Aa (boyalı) olabilir. Bu kalıtım biçimi sağlanır.
- II. Otozomal çekinik: Boyalı bireyler aa, boyasız bireyler A\_ genotiplidir. Üstteki iki boyalı ebeveyn aa \times aa genotipinde olmak zorundadır. İki çekinik ebeveynin çaprazlanması sonucunda mutlaka tüm çocuklar aa (boyalı) olmak zorundadır; baskın fenotipli (A\_) boyasız bir erkek çocuk meydana gelemez. Bu kalıtım biçimi sağlanamaz.
- III. Otozomal eş baskın: Fenotipinde özelliği gösteren boyalı bireyleri heterozigot (A_1A_2), boyasız bireyleri ise homozigot (A_1A_1 veya A_2A_2) kabul edelim:
- Üstteki ebeveynler: A_1A_2 \times A_1A_2 \rightarrow Boyasız erkek çocuk A_1A_1 olabilir.
- İkinci aile: A_1A_1 (boyasız erkek) \times A_1A_2 (boyalı dişi) \rightarrow Doğan çocuklar A_1A_2 (boyalı) olabilir. Herhangi bir kural çelişkisi bulunmadığı için bu kalıtım biçimi sağlanır.
CEVAP: D) I ve III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bir soyağacında aynı fenotipe sahip iki ebeveynden kendilerinden farklı fenotipte bir çocuk dünyaya geliyorsa (örneğin iki boyalıdan boyasız çocuk), ebeveynlerin fenotipindeki özellik kesinlikle baskındır; çekinik olamaz.
@Akademik_Rehber Bana bu cevabı Özetle
Özet Çözüm:
- I. Otozomal baskın (Olur): İki boyalı ebeveyn heterozigot (Aa) ise boyasız çocukları çekinik (aa) doğabilir.
- II. Otozomal çekinik (Olamaz): Boyalı ebeveynler çekinik (aa \times aa) olsaydı, tüm çocukları zorunlu olarak boyalı (aa) olurdu; boyasız çocuk doğamazdı.
- III. Otozomal eş baskın (Olur): Boyalılar heterozigot (A_1A_2), boyasız erkek homozigot (A_1A_1) kabul edildiğinde soyağacı eksiksiz sağlanır.
Cevap: D) I ve III