- Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zıt anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?
A) Bu soruyu kim çözmek ister?
B) Günlerdir ödevlerimi bitirmeye çalışıyorum.
C) Az çok demeden ödevimizi yapmalıyız. - Fırat Nehri, Erzincan ilimizden doğup ülkemiz sınırları dışından denize dökülür.
Yukarıdaki cümlede altı çizili sözcüklerin yerine hangileri yazılırsa cümlenin anlamı değişmez?
A) Irmağı kentimizden yurdumuz
B) Irmağı yurdumuzdan şehrimiz
C) Gölü kentimizden yurdumuz - Kır saçlı adam, bize doğru yaklaştı.
Yukarıdaki cümlede altı çizili sözcük hangi seçenekte aynı anlamda kullanılmıştır?
A) Adam, odunları birer bire kırdı.
B) Onun sözleri beni kırdı.
C) Kır atını hızla sürdü.
Türkçe Sözcükte Anlam: Zıt Anlam, Eş Anlam ve Eş Seslilik
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt (karşıt) anlamlı sözcükler; yazılışları farklı fakat anlamları aynı olan sözcüklere eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler; yazılışları aynı ancak anlamları tamamen farklı olan sözcüklere ise eş sesli (sesteş) sözcükler denir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
10. Soru Analizi (Zıt Anlamlı Sözcükler)
- A) “Bu soruyu kim çözmek ister?” cümlesinde karşıt anlamlı sözcük bulunmamaktadır.
- B) “Günlerdir ödevlerimi bitirmeye çalışıyorum.” cümlesinde karşıt anlamlı sözcük yer almaz.
- C) “Az çok demeden ödevimizi yapmalıyız.” cümlesinde “az” ve “çok” sözcükleri birbirinin zıt (karşıt) anlamlısıdır ve bir arada kullanılmıştır.
10. Soru Cevabı: C) Az çok demeden ödevimizi yapmalıyız.
11. Soru Analizi (Eş Anlamlı Sözcükler)
Cümlede altı çizili sözcüklerin yerine eş anlamlıları getirildiğinde cümlenin anlamı korunur:
- Nehir sözcüğünün eş anlamlısı \rightarrow Irmak (“Nehri” yerine “Irmağı”)
- İl sözcüğünün eş anlamlısı \rightarrow Kent (“ilimizden” yerine “kentimizden”)
- Ülke sözcüğünün eş anlamlısı \rightarrow Yurt (“ülkemiz” yerine “yurdumuz”)
Sırasıyla “Irmağı - kentimizden - yurdumuz” sözcükleri getirilmelidir.
11. Soru Cevabı: A) Irmağı kentimizden yurdumuz
12. Soru Analizi (Eş Sesli Sözcük / Sözcükte Anlam)
Öncüldeki “Kır saçlı adam…” cümlesinde “kır” sözcüğü; beyazla az miktarda siyah karışımı olan renk anlamında (aklaşmış saç) kullanılmıştır.
- A) “odunları… kırdı” \rightarrow Parçalamak, bölmek eylemi (fiil anlamı).
- B) “beni kırdı” \rightarrow Üzmek, incitmek anlamında mecaz fiil.
- C) “Kır atını hızla sürdü.” \rightarrow Buradaki “kır”, tıpkı öncüldeki gibi beyaz ve siyah karışımı renk bildiren sıfat anlamında kullanılmıştır.
12. Soru Cevabı: C) Kır atını hızla sürdü.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: “Kır” sözcüğü Türkçede üç temel anlama sahip güçlü bir sesteş sözcüktür: 1) Beyaz-gri karışımı renk, 2) Şehir dışındaki yeşillik/doğal alan, 3) Bir şeyi parçalamak eylemi (fiil). Bu tür sorularda sözcüğün isim/sıfat mı yoksa fiil görevinde mi kullanıldığına dikkat etmek sonuca doğrudan ulaştırır.