Kederim doğduğu vakit ona özenle baktım, ona sevgi dolu
DIr yumuşaklıkla göz kulak oldum. HÜznüm, tüm canlilar
gibl büyüdü, güçlù güzel ve harikulade sevinçlerle doldu.
Birbirimizi seviyorduk hüznüth ve ben. Birbirimizi seviyor-
duk çünkü hüznümün nazik bir kalbi vardı, benimki de hüz-
nüme karşı nazikti.
Bu parçanın dil ve anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakiler-
den hangisi söylenemez?
A) Devrik cümleye yer verilmiştir.
B) Birinci kişili anlatım kullamtniştır.
C) Sayıp dökmeye yer verilmiştir
D) Bir durum gerekçesiyle’verilmiştir.
E) Benzetmeye yer verilmiştic
Bu parçada dil ve anlatımla ilgili olarak söylenemez olan seçenek D) Bir durum gerekçesiyle verilmiştir.
Açıklama:
Parçada birinci kişili anlatım vardır: “baktım”, “oldum”, “seviyorduk”, “benimki” gibi ifadeler bunu gösterir. Devrik cümle kullanılmıştır: “Hüznüm, tüm canlılar gibi büyüdü” ve “Birbirimizi seviyorduk hüznüm ve ben” gibi yapılar buna örnektir. Sayıp dökme vardır: “güçlü, güzel ve harikulade sevinçlerle” ifadesinde art arda sıralama yapılmıştır. Benzetme vardır: “tüm canlılar gibi” ifadesi benzetme kurar.
Ancak parçada bir durumun gerekçesi açıkça verilmemiştir. Bu yüzden söylenemez olan seçenek D’dir.
Cevap: D
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
Adım 1 — Devrik Cümle İncelemesi
Parçada “Kederim doğduğu vakit ona özenle baktım” ifadesinde devrik cümle kullanılmıştır. Türkçede özne-fiil-nesne dizilimi standartken burada öge dizilişi sapmıştır.
Adım 2 — Birinci Kişili Anlatım
Parça “ben” birinci tekil şahıs zamiri kullanılarak anlatılmıştır. Bu yüzden birinci kişili anlatım vardır.
Adım 3 — Sayıp Dökmeye Bakış
Saymak ya da sıralamak anlamında kullanılan sayıp dökme; örnek olarak ardışık olarak belirtilen öğelerle yapılır. Parçada “güçlü güzel ve harikulade sevinçlerle doldu” ifadesi sıralama niteliğinde sayıp dökme gibidir.
Adım 4 — Durum Gerekçesi İncelemesi
“Çünkü hüznümün nazik bir kalbi vardı” cümlesi bir gerekçe belirtmekte, yani durum gerekçesi vermektedir.
Adım 5 — Benzetme Var mı?
Parçada doğrudan bir benzetme (örnek: “…gibi…”) kullanılmamıştır. “Hüznüm, tüm canlılar gibi büyüdü” ifadesi ise benzetmedir. Ancak “tüm canlilar gibi” ibaresinde yazım hatası olsa da benzetme vardır.
Adım 6 — Yanlış Seçeneğin Belirlenmesi
A, B, D, E seçenekleri parçanın anlam ve yapısına uygundur. Ancak C şıkkı, yani “Sayıp dökmeye yer verilmiştir” ifadesi, metinde açık bir sayıp dökme tekniği olmadığı için doğru değildir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ CEVAP: C) Sayıp dökmeye yer verilmiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Not: Parçada sayıp dökme çok belirgin bir şekilde yapılmamıştır; bu yüzden C yanlış seçenektir.
“Birbirimizi seviyorduk çünkü hüznümün nazik bir kalbi vardı” Cümlesi ve Durum Gerekçesi İlişkisi
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Gerekçe Bağlacının İşlevi
Türkçede “çünkü” bağlacı, bir durumun sebebini, gerekçesini açıklar. Bu cümlede “birbirimizi seviyorduk” ifadesine “çünkü hüznümün nazik bir kalbi vardı” gerekçe gösterilmiştir.
Adım 2 — Parçada Gerekçe Verilmesi
Bu örnek doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurar; yani durum gerekçesi vardır. Bu yüzden “Bir durum gerekçesiyle verilmiştir” ifadesi doğru kabul edilir.
Adım 3 — Sorunun Nedeni
Asıl sorun, soruda “Aşağıdakilerden hangisi söylenemez?” diye sorulmasıdır. Senin önceki yorumunda D seçeneği (“Bir durum gerekçesiyle verilmiştir”) söylenemez demiştin. Oysa “birbirimizi seviyorduk çünkü…” cümlesinde gerekçe açık olduğundan bu seçenek doğru olur, yani söylenebilir.
Adım 4 — Sayıp dökmeye Yer Verilmesi
Parçada ise sayıp dökmeye ait örnekler çok belirgin değildir. “Güçlü güzel ve harikulade sevinçlerle doldu” ifadesi sıralama gibi görünse de bu tarz sayıp dökme; yani üst üste gelen öğeler listesi olarak kabul edilmez bazı dil bilgisi açısından. Bu yüzden sayıp dökme yoktur denebilir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ Sonuç:“Bir durum gerekçesiyle verilmiştir” ifadesi söylenebilir, bu yüzden sorudaki doğru yanlış seçeneği “C) Sayıp dökmeye yer verilmiştir” olmalıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Özet: “Çünkü” bağlacı gerekçe gösterdiği için durum gerekçesi vardır. Senin dediğin gibi “birbirimizi seviyorduk çünkü…” cümlesi gerekçelendirir. Bu yüzden D seçeneği söylenemez olan değildir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
Çözüm Adımları:
CEVAP: C) Sayıp dökmeye yer verilmiştir.
Not: Parçada sayıp dökme çok belirgin bir şekilde yapılmamıştır; bu yüzden C yanlış seçenektir.