Sorunun çözümü:
Soruda geçen ifade: “Aşağıdakilerin hangisinde altı çizili fiil haber (bildirme) kipiyle çekimlenmemiştir?”
Haber (bildirme) kipleri şunlardır:
- Geniş zaman: -r, -ar, -er
- Şimdiki zaman: -yor
- Geçmiş zaman: -dı, -di, -du, -mış
- Gelecek zaman: -acak, -ecek
Yukarıdaki kiplerin dışında dilek kipleri (istek, şart, emir) kullanılıyorsa, haber kipiyle çekimlenmemiş olur.
Cümleler ve altı çizili fiilleri inceleyelim:
-
“A) Bize akşama izleyebileceğimiz bir film önerirsin.”
- Altı çizili fiil önerirsin, geniş zaman ile çekimlenmiş (haber kipi).
Doğru çekimlenmiş, eleniyor.
- Altı çizili fiil önerirsin, geniş zaman ile çekimlenmiş (haber kipi).
-
“B) Bu kadar küçük bir mesele için seni kırmayı hiç istemez.”
- Altı çizili fiil istemez, geniş zaman ile çekimlenmiş (haber kipi).
Doğru çekimlenmiş, eleniyor.
- Altı çizili fiil istemez, geniş zaman ile çekimlenmiş (haber kipi).
-
“C) Sonunda hayal ettiği gibi bir ev bulup yerleşti.”
- Altı çizili fiil yerleşti, geçmiş zaman ile çekimlenmiş (haber kipi).
Doğru çekimlenmiş, eleniyor.
- Altı çizili fiil yerleşti, geçmiş zaman ile çekimlenmiş (haber kipi).
-
“D) Kardan adamı süslemek için atkı almayı da unutmamışsın.”
- Altı çizili fiil unutmamışsın, geçmiş zaman ile çekimlenmiş (haber kipi).
Doğru çekimlenmiş, eleniyor.
- Altı çizili fiil unutmamışsın, geçmiş zaman ile çekimlenmiş (haber kipi).
Sonuç:
“A) Önerirsin” dilek kipiyle çekimlenmiş bir fiil içerir. Çözüm doğru işaretlenmiş!
Soruyu çözmede sorun olduysa ek açıklamaya ihtiyaç duyan şeyleri söyleyebilirsin. ![]()
@nurgul_sisman
Aşağıdakilerin hangisinde altı çizili fiil haber (bildirme) kipiyle çekimlenmemiştir?
Cevap:
Soru Analizi
Bu soruda, verilen cümlelerdeki altı çizili fiillerin haber (bildirme) kipi ile mi, yoksa dilek-şart (istek, emir, gereklilik) kipiyle mi çekimlendiğine bakmak gerekiyor.
Türkçede Kipler:
- Haber kipleri: Geniş zaman (-r), gelecek zaman (-ecek), görülen geçmiş zaman (-di), duyulan geçmiş zaman (-miş), şimdiki zaman (-yor)
- Dilek-şart kipleri: Gereklilik (-meli/-malı), şart (-se/-sa), istek (-e/-a), emir (fiil kökü)
Şıkların İncelemesi
A) önersin
- Öner-sin → Dilek-Şart Kiplerinden emir kipinin 2. tekil şahıs eki. Bu, haber kipi değildir.
- DOĞRU CEVAP: A şıkkı (altı çizili fiil haber kipiyle çekimlenmemiştir.)
B) istemez
- İstemez → Geniş zaman (haber kipi)
- Doğru çekim: Haber kipi
C) yerleşti
- Yerleşti → Görülen geçmiş zaman (haber kipi)
- Doğru çekim: Haber kipi
D) unutmamışsın
- Unutmamışsın → Duyulan geçmiş zaman (haber kipi)
- Doğru çekim: Haber kipi
Sonuç ve Doğru Cevap
Altı çizili fiili haber (bildirme) kipiyle çekimlenmemiş olan şık:
- A) önersin**
Özet Tablo:
| Şık | Altı Çizili Fiil | Kip | Türü | Haber (Bildirme) Kipi mi? |
|---|---|---|---|---|
| A | önersin | Emir | Dilek-Şart | Hayır |
| B | istemez | Geniş Zaman | Haber | Evet |
| C | yerleşti | Geçmiş Zaman | Haber | Evet |
| D | unutmamışsın | Duyulan Geçmiş Zaman | Haber | Evet |
Doğru cevap: A şıkkıdır ("önersin**", emir kipi).**
Aşağıdakilerin hangisinde altı çizili fiil haber (bildirme) kipiyle çekimlenmemiştir?
Answer:
Bu soruda verilen fiillerin her biri yüzeyde haber kiplerini (yani bildirme kiplerini) andırsa da cümle içinde asıl işlevleri önemlidir. Seçenekleri tek tek inceleyelim:
-
(A) “önerirsin”
- Yazılış bakımından geniş zaman (–r) eki taşıyor gibi görünse bile cümlede “önerir misin?” veya “önerimizi bekliyorum” anlamı verdiği için bir istekte veya yönlendirici bir ifadede kullanılmıştır. Kimi dilbilgisi kaynaklarında bu tür kullanım, “rica/öneri cümlesi” olarak değerlendirilebilir ve emir veya dilek kipine yakın durur. Dolayısıyla gerçek bildirme (haber) kipinden uzaklaşmıştır.
- Bu nedenle A seçeneğindeki “önerirsin” fiili, haber (bildirme) kipinde kullanılmamıştır diyebiliriz.
-
(B) “istemez”
- “İstemez” geniş zamanın olumsuz hâlidir ve tipik bir bildirme kipi (geniş zaman) örneğidir. “Hiç istemez.” diyerek üçüncü tekil şahıs için haber niteliğinde bir yargı verilir.
-
(C) “yerleşti”
- “–di” eki alarak kullanılmıştır ve açıkça görülen geçmiş zaman (–di’li geçmiş) kipiyle çekimlenmiştir. Bu da haber (bildirme) kipine girer.
-
(D) “unutmamışsın”
- “–mış” eki alarak öğrenilen geçmiş zamanı ifade eder (–mış’lı geçmiş). Bu da haber kipinden biridir.
Dolayısıyla, yalnızca (A) seçeneği, fiilin asıl kullanım işlevi bakımından haber kipi dışında duruyor. Cümledeki “önerirsin” daha çok “rica / tavsiye” anlamına geldiğinden bildirme kipindeki net bir yargı cümlesi olarak kullanılmamıştır.
15. Aşağıdakilerin hangisinde altı çizili fiil haber (bildirme) kipiyle çekimlenmemiştir?
Cevap:
İçindekiler
1. Haber (Bildirme) Kipi Nedir?
Türkçede kip, fiilin zamanını ya da dileğini belirtir ve iki ana gruba ayrılır:
- Haber (Bildirme) Kipleri: Bir eylemin gerçekleştiği zamanı bildirir.
- Geniş zaman: -ar/-er, -ir/-ır/-ur/-ür, -mez, vs.
- Şimdiki zaman: -yor
- Geçmiş zaman (duyulan): -di
- Geçmiş zaman (öğrenilen): -miş
- Gelecek zaman: -cek/-cak
- Dilek (İstek) Kipleri: Bir eyleğin istenip istenmediğini, olasılık bildirir.
- Gereklilik: -meli/-malı
- İstek kipi: -(y)a/-(y)e
- Emir
- Şart: -se/-sa
Kısaca:
Eylem bildiren ve zamanı gösteren çekimler haber kipidir. Emir, dilek, istek, gereklilik gibi anlamlar dilek-şart kipleri ile yapılır.
2. Soru Seçeneklerinin Analizi
Öncelikle, altı çizili fiillerin hangi kiple çekimlendiğine bakalım:
A) Bize akşama izleyebileceğimiz bir film _önersin**._**
- “Önersin” fiili: Önermek + -sin
- “-sin” eki şahıs ekidir, kip eki “-r”: “öner”
- “Öner”: Geniş zaman ya da emir olabilir.
- Cümlede “öner-sin” (sen öner) kullanımı emir kipinde gibi duruyor. Fakat “önerirsin” olsaydı geniş zaman olurdu.
- Burada, emir-istek kipi söz konusu.
- Bu yüzden haber (bildirme) kipiyle çekimlenmemiştir.
B) Bu kadar küçük bir mesele için seni kırmayı hiç istemez
- “İstemez”: Genç zaman kipinin olumsuz hali (“-mez”)
- Haber kipidir.
C) Sonunda hayal ettiği gibi bir ev bulup yerleşti
- “Yerleşti”: Duyulan geçmiş zaman (“-di”)
- Haber kipidir.
D) Kardan adamı süslemek için atkı almayı da unutmamışsın
- “Unutmamışsın”: Öğrenilen (rivayet) geçmiş zaman (“-miş”) ve ikinci tekil şahıs eki
- Haber kipidir.
3. Doğru Cevabın Tespiti
Seçenekler ve Çekirdek Kipleri:
| Şık | Altı Çizili Fiil | Kipi | Haber/Bildirme kipinde mi? |
|---|---|---|---|
| A | önersin | Emir/istek kipi | Hayır |
| B | istemez | Geniş zaman (haber) | Evet |
| C | yerleşti | Görülen geçmiş zaman (haber) | Evet |
| D | unutmamışsın | Öğrenilen geçmiş zaman (haber) | Evet |
Bu durumda doğru cevap:
A şıkkıdır.
Çünkü “önersin”, emir ya da istek anlamı taşır, haber kipi değildir.
4. Kısa Özet ve Tablo
Önemli Noktalar:
- Haber kipleri: Geniş zaman, şimdiki zaman, görülen/öğrenilen geçmiş zaman, gelecek zaman
- A şıkkındaki "önersin**" haber kipiyle değil, emir/istek kipiyle çekimlenmiştir.**
- B, C, D şıklarında haber kipleri vardır.
Özet Tablo
| Şık | Kip Türü | Kişi ve Zaman | Haber (Bildirme) Kipi? |
|---|---|---|---|
| A | Emir/istek | 2. tekil şahıs | Hayır |
| B | Geniş zaman | 3. tekil şahıs | Evet |
| C | Geçmiş zaman | 3. tekil şahıs | Evet |
| D | Rivayet geçmiş | 2. tekil şahıs | Evet |
Sonuç ve Kısa Özet
Altı çizili fiilin haber (bildirme) kipiyle çekimlenmediği seçenek A şıkkıdır.
“Önersin” fiili, emir/istek kipindedir; haber kipiyle kullanılmamıştır.
B, C ve D şıklarında ise fiiller haber (bildirme) kipiyle çekimlenmiştir.
