ANLARINAKARS
YEŞIL VATAN’T
Ortaögretim Genel Müdürlüğ0 tarafından 2025-2026 eğitim öğnetim
n k natasinda doğa sevgisini pekiştirmek, çevreye karşı so-
rumlulu
mak amacıyl
taratindan lk dersim:
rumak" temali ders plan
materyalinin kapağt lcin de yandaki görsel kullanilmiştır. Materyal
kapağını derste öğrencilerine gösteren bir o
Yesil Vatan" kavrami ve orman yangınlan ile ilgili fikirlerini sormus
öğrencilerden gelen fikirler doğrultusunda Türkiye’ deki yangın say-
Sini ve yanan alan miktannt araştırmak istenişlerdir.
blincini güçlendirmek ve “Yesil Vatan” farkındaliğini artir-
i etkinlikler gerçekleştirilmişti. Genel Müdürlük
man yangınlarna karşı Yeşil Vatan’ı ko-
ryali hazırlanmış ve ders
Bunun için T.C. Tarıim ve Oman Bakanliğınin verilerine ulasarak 2010-2024 yilları arasindaki yanan
oman alanı miktarn (hektar) için Grafik 1’i ve yangın sayisı icin Grafik 2’yi oluştumuşlardır.
100 000
40 000
120 00o
100 00o
80 000
60 000
5000
4900
3500
3000
1500
1000
llar
Grafik1
Yillar
Grafilk 2
Buna göre
a) Verilen bilgileri ve grafikleri dikkate alarak iki nicel değişkenli veriye dayalı istatistiksel
araştırma sorunuzu yazıniz.
Olusturduğunuz araştırma sorusuna cevap bulabilmek için uygun görselleştirme ve/veya
Özetleme araçlarını seçiniz, verileri analiz edip yorumunuzu yazınız.
b)
2010–2024 Yılları Arası Orman Yangınları Veri Analizi
KULLANILAN FORMÜL VE İSTATİSTİKSEL KAVRAMLAR:
- İki Nicel Değişken: Sayısal olarak ölçülebilen ve değer alabilen değişkenler (Örn: Yangın Sayısı ve Yanan Alan Miktarı).
- Serpme (Saçılım) Grafiği: İki sürekli nicel değişken arasındaki ilişkiyi (korelasyonu) göstermek için kullanılan en uygun görselleştirme aracıdır.
- Aykırı Değer (Uç Değer): Veri grubunun genel dağılımından belirgin şekilde uzaklaşan değerlerdir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
a) İstatistiksel Araştırma Sorusu
Adım 1 — Değişkenleri Belirleme
- 1. Nicel Değişken: Yıllık meydana gelen yangın sayısı (adet)
- 2. Nicel Değişken: Yıllık yanan orman alanı miktarı (hektar)
Adım 2 — Araştırma Sorusunu Yazma
Araştırma Sorusu: “Türkiye’de 2010–2024 yılları arasında meydana gelen orman yangını sayısı ile yanan orman alanı miktarı (hektar) arasında anlamlı bir ilişki (korelasyon) var mıdır?”
b) Görselleştirme, Özetleme ve Veri Analizi
Adım 1 — Uygun Görselleştirme ve Özetleme Araçlarının Seçimi
- Görselleştirme Aracı: İki nicel değişken arasındaki ilişkiyi incelemek için en uygun grafik türü Serpme (Saçılım) Grafiği ya da zaman serisi karşılaştırması için Çift Eksenli Çizgi Grafiğidir.
- Özetleme Araçları: Merkezi eğilim ve yayılım ölçüleri (Aritmetik Ortalama, En Küçük/En Büyük Değer, Açıklık) ve Uç Değer Analizi.
Adım 2 — Verilerin Analizi
- Uç Değer Tespiti (2021 Yılı): 2021 yılında yangın sayısı 3.500 iken yanan alan miktarı 140.000\text{ hektar} ile tüm dönemin zirvesine ulaşmıştır. Bu değer belirgin bir aykırı (uç) değerdir.
- Yangın Sayısının Zirve Yaptığı Yıllar:
- 2024 yılında yangın sayısı 4.300 iken yanan alan 29.000\text{ hektar} olmuştur.
- 2013 yılında yangın sayısı 4.200 iken yanan alan yalnızca 12.000\text{ hektar} düzeyinde kalmıştır.
- Yangın Sayısının Düşük Olduğu Yıllar:
- 2010 yılında 2.100 yangında 4.000\text{ hektar}, 2018 yılında 2.100 yangında 6.000\text{ hektar} alan yanmıştır.
Adım 3 — İstatistiki Yorum ve Sonuç
- Yangın sayısının yüksek olduğu her yıl yanan alan miktarı aynı oranda yüksek çıkmamıştır.
- Dolayısıyla yangın sayısı ile yanan alan miktarı arasında tam bir doğru orantı veya güçlü doğrusal ilişki bulunmamaktadır.
- Yanan alan miktarında; yangın sayısından ziyade yangının çıktığı dönemdeki hava koşulları (rüzgâr hızı, aşırı sıcaklık, düşük nem), coğrafi şartlar ve ilk müdahale süresi gibi dış etkenlerin daha belirleyici olduğu görülmektedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP ÖZETİ:
- a) Araştırma Sorusu: “2010–2024 yılları arasında Türkiye’deki yıllık orman yangını sayısı ile yanan orman alanı miktarı arasında nasıl bir ilişki vardır?”
- b) Yöntem ve Yorum: İki nicel değişken için en uygun araç Serpme Grafiğidir. Veriler incelendiğinde yangın sayısı ile yanan alan arasında doğrudan güçlü bir doğrusal ilişki olmadığı, 2021 yılının 140.000\text{ hektar} ile baskın bir uç değer oluşturduğu tespit edilmiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. İki Değişkenli Veri Analizi
- Tanım: İki farklı nicel veri setinin birlikte değişimini inceleyen istatistiksel yöntemdir.
- Bu problemde: Yangın sayısı (x ekseni) ve yanan alan miktarı (y ekseni) arasındaki etkileşimi açıklamada kullanılmıştır.
2. Serpme Grafiği (Scatter Plot)
- Tanım: İki nicel değişkenin değerlerini kartezyen düzlemde noktalar halinde gösteren grafiktir.
- Bu problemde: İki değişken arasındaki ilişkinin yönünü (pozitif, negatif veya ilişkisiz) görmek için önerilen temel modeldir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Sayı ile Alan Arasında Otomatik Doğru Orantı Varsayımı
- Yanlış: “Yangın sayısı arttıkça yanan alan da kesinlikle aynı oranda artar.”
- Doğru: 2013 yılında 4.200 yangında 12.000\text{ hektar} yanarken, 2021 yılında daha az yangında (3.500) 140.000\text{ hektar} alan yanmıştır.
- Neden yanlış: Tek bir büyük yangın binlerce hektarı yok edebilirken, yüzlerce küçük yangın çok kısıtlı bir alanda söndürülebilir.
Bu istatistiksel analizi bir serpme grafiği tablosuna veya frekans serisine dönüştürerek adım adım incelememi ister misin?