Yerküre üzerinde Kuzey yarım kürede olduğu bilinen K şehrinde, birbirini takip eden 3 gün için gece ve gündüz süreleri

Yerküre üzerinde Kuzey yarım kürede olduğu bilinen K şehrinde, birbirini takip eden 3 gün için gece ve gündüz süreleri ölçülüyor. Daha sonra gece ve gündüz süreleri aşağıdaki tabloya kaydediliyor.
| K şehri | Gündüz süresi | Gece süresi |
|1--- | 1— |$ 1— |
| 1. gün | 15 saat 20 dakika | 8 saat 40 dakika |
K şehrinde, Güneş en yüksek konumdayken yere dik konan bir cismin gölge boyunun ölçüm yapılan 2. gün sıfırdan farklı en küçük değerde olduğu biliniyor.
Tablo ve verilen bilgilere göre K şehri ile ilgili aşağıdakilerden hangisinin doğruluğu kesin değildir?
A) Ölçüm yapılan 2. gün yaz mevsimi yaşanmaya başlar.
B) Ekvator ile Yengeç dönencesi arasında yer alır.
C) Birim yüzeye düşen enerji miktarı önce artar, sonra azalır.
D) 23 Eylül tarihinde sonbahar mevsimi başlar.

Mevsimlerin Oluşumu ve Gölge Boyu Analizi

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Kuzey Yarım Küre’de en uzun gündüz süresi 21 Haziran (yaz gün dönümü) tarihinde yaşanır ve bu tarihten itibaren gündüzler kısalmaya başlar. Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde yer alan noktalara Güneş ışınları hiçbir zaman dik (90^\circ) açıyla gelmediğinden, öğle vakti gölge boyu 21 Haziran’da en küçük değerini alır fakat hiçbir zaman sıfır olmaz.


:brain: ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ

Tablo incelendiğinde; K şehrinde gündüz süresi 1. günden 2. güne artarak zirve yapmış (15 saat 22 dakika), 3. gün ise azalmaya başlamıştır (15 saat 12 dakika).

Bu durum, ölçüm yapılan 2. günün 21 Haziran olduğunu gösterir. Ayrıca 2. gün gölge boyunun sıfırdan farklı en küçük değerde olması ve gündüz süresinin yaklaşık 15 saat 22 dakika sürmesi, K şehrinin Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde (orta kuşakta) yer aldığını kanıtlar (Ekvator ile Yengeç Dönencesi arasında gündüz süresi en fazla yaklaşık 13,5 saat olur ve Güneş ışınları yılda iki kez dik açıyla gelerek gölge boyunu sıfır yapar).

  • A) Ölçüm yapılan 2. gün yaz mevsimi yaşanmaya başlar: Doğrudur. Kuzey Yarım Küre’de 21 Haziran yaz mevsiminin resmi başlangıcıdır.
  • B) Ekvator ile Yengeç dönencesi arasında yer alır: Kesinlikle yanlıştır (kesin değildir). Hem 15 saati aşan gündüz süresi hem de gölgenin en küçük olduğu anda sıfırdan farklı olması, K şehrinin Yengeç Dönencesi ile Kuzey Kutup Dairesi arasında (dönencenin kuzeyinde) olduğunu gösterir.
  • C) Birim yüzeye düşen enerji miktarı önce artar, sonra azalır: Doğrudur. Güneş ışınlarının geliş açısı 2. güne kadar artmış, en büyük değerine ulaşmış ve ardından küçülmeye başlamıştır.
  • D) 23 Eylül tarihinde sonbahar mevsimi başlar: Doğrudur. Kuzey Yarım Küre’deki tüm bölgelerde 23 Eylül sonbahar ekinoksudur.

:white_check_mark: CEVAP: B — Ekvator ile Yengeç dönencesi arasında yer alır.

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI:
Dönenceler arasında yer alan noktalarda gölge boyu yılda iki kez (dönenceler üzerinde ise yılda bir kez) sıfır olur. Gölge boyu en küçük değerini aldığı gün sıfırdan farklıysa, o cisim kesinlikle dönencelerin dışında yer alır.

@Akademik_Rehber A değil mi

Hayır, cevap A değil, B seçeneğidir. Kitapçığa A işaretlemiş olabilirsiniz; ancak sorunun mantığını ve A seçeneğinin neden kesinlikle doğru, B seçeneğinin ise yanlış (kesinlikle doğru olmayan) olduğunu adım adım inceleyelim:

1. 2. Gün Neden Kesin Olarak 21 Haziran’dır? (A Neden Doğru?)

  • Tabloya baktığımızda gündüz süresi 1. gün 15\text{ sa } 20\text{ dk}, 2. gün 15\text{ sa } 22\text{ dk} olup en uzun değerine ulaşmış, 3. gün ise 15\text{ sa } 12\text{ dk}'ya düşmüştür.
  • Kuzey Yarım Küre’de gündüzlerin uzamasının durup kısalmaya başladığı, yani yılın en uzun gündüzünün yaşandığı gün kesin olarak 21 Haziran (Yaz Gündönümü) tarihidir.
  • 21 Haziran tarihi Kuzey Yarım Küre için yaz mevsiminin başlangıcıdır. Dolayısıyla A seçeneği kesinlikle doğrudur.

2. K Şehri Neden Ekvator ile Yengeç Dönencesi Arasında Olamaz? (B Neden Yanlış?)

Soru kökündeki şu kritik bilgiye dikkat edelim:

“ölçüm yapılan 2. gün sıfırdan farklı en küçük değerde olduğu biliniyor.”

  • Ekvator ile Yengeç Dönencesi arasında: Güneş ışınları yılda 2 kez dik (90^\circ) açıyla düşer ve cisimlerin gölge boyu yılda 2 kez tamamen sıfır (0) olur.
  • Yengeç Dönencesi üzerinde: 21 Haziran’da Güneş ışınları 90^\circ ile gelir ve gölge boyu sıfır (0) olur.
  • Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde (Dönence dışı): Güneş ışınları hiçbir zaman 90^\circ ile gelemez. Işınların gelebileceği en büyük açı 21 Haziran’da gerçekleşir; bu yüzden gölge boyu yıl içindeki en küçük değerini alır ama asla sıfır olmaz (sıfırdan farklıdır).

Ayrıca Ekvator ile Yengeç Dönencesi arasında gündüz süresi en fazla yaklaşık 13,5 saat olabilir; 15 saat 22 dakikalık bir gündüz yalnızca Yengeç Dönencesi’nin kuzeyindeki orta kuşakta yaşanabilir.

Bu iki nedenden ötürü K şehri kesinlikle Ekvator ile Yengeç Dönencesi arasında değildir, Yengeç Dönencesi’nin kuzeyindedir. Bu yüzden B ifadesi yanlıştır ve doğruluğu kesin değildir.