- İslamiyet’ten önceki Türklerde devlet işlerinin töre-
ye göre yapılması;
I. hukuk üstünlüğünün benimsendiğinin,
II. teokratik devlet anlayışının görüldüğünün,
II. hukukta birlik olmadığının
durumlarıindan hangilerinin göstergesidir?
A) Yalnız|
B) Yalnız Ill
D) Il ve lI
c)I ve ll
E) I, Il ve lll
İslamiyet Öncesi Türklerde Töre ve Devlet Yönetimi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — I. Öncülün Analizi (Hukuk Üstünlüğü)
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde töre, yazılı olmayan hukuk kuralları bütünüdür. Kağan dahil herkesin töreye uymak zorunda olması, yöneticinin gücünün hukukla sınırlandırıldığını gösterir. Bu durum, doğrudan hukuk üstünlüğünün benimsendiğinin bir kanıtıdır.
Adım 2 — II. Öncülün Analizi (Teokratik Devlet)
Teokrasi, devletin dini kurallara göre yönetilmesidir. İslamiyet öncesi Türklerde devlet işleri dini kurallara (şeriat vb.) göre değil, sosyal hayatı ve disiplini düzenleyen töreye göre yürütülürdü. “Kut” anlayışı egemenliğin ilahi kaynaklı olduğunu belirtse de, yönetim mekanizması dini değil, örfidir. Bu nedenle töreye göre yönetim, teokratik bir yapıya işaret etmez.
Adım 3 — III. Öncülün Analizi (Hukukta Birlik)
Devlet işlerinin tek bir yapıya (töreye) göre yapılması, hukukta birliğin olmadığını değil, aksine merkezi bir hukuk düzeninin (töre) her yerde geçerli olduğunu gösterir. Hukukta birlik olmaması için farklı bölgelerde veya gruplarda tamamen farklı hukuk sistemlerinin uygulanması gerekirdi.
Adım 4 — Seçenek Karşılaştırması
I. Hukuk üstünlüğü — Doğru. Töreye bağlılık hukukun gücünü gösterir.
II. Teokratik devlet — Yanlış. Töre dini değil, örfi hukuktur.
III. Hukukta birlik olmaması — Yanlış. Töre genel ve bağlayıcı bir sistemdir.
Adım 5 — Final Doğrulama
Eski Türklerde “İl gider, töre kalır” sözü, törenin devletten bile daha kalıcı ve üstün görüldüğünü kanıtlar. Bu da bizi doğrudan hukuk devleti ve hukuk üstünlüğü kavramına götürür.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) Yalnız I
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Töre
- Tanım: Eski Türklerde sosyal hayatı ve devlet yönetimini düzenleyen, geleneğe dayalı yazılı olmayan hukuk kurallarıdır.
- Bu problemde: Devlet işlerinin töreye dayandırılması, keyfi yönetimin önüne geçildiğini gösterir.
2. Kut Anlayışı
- Tanım: Yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından bir hanedana verildiği inancıdır.
- Not: Kut inancı egemenliğin kaynağını açıklarken, töre bu egemenliğin nasıl kullanılacağını (hukuku) belirler.
SIK YAPILAN HATALAR:
Teokrasi ile Kut Anlayışını Karıştırmak
- Yanlış: Hükümdarın yetkiyi Tanrı’dan alması devleti teokratik yapar.
- Doğru: Bir devletin teokratik olması için yönetimin bizzat din kurallarıyla yürütülmesi gerekir. Türklerde yönetim töreye (örfi hukuk) dayandığı için laik bir karaktere daha yakındır.
İslamiyet öncesi Türk devlet yapısında "Kurultay"ın (meclis) töre üzerindeki etkisini ve Kağan’ın töreyi değiştirme yetkisini de incelemek ister misin?
Cevabı uzun değil de kısaca yaz
Tabii, sorunun özeti ve cevabı aşağıdadır:
İslamiyet Öncesi Türklerde Töre ve Yönetim
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde devlet işlerinin töreye (hukuka) göre yapılması, yöneticinin yetkilerinin sınırsız olmadığını ve kurallara bağlı kaldığını kanıtlar.
ÇÖZÜM ANALİZİ:
- I. Hukuk Üstünlüğü: Kağan dahi töreye uymak zorundadır. Bu durum, hukukun her türlü güçten üstün tutulduğunu gösterir. (Doğru)
- II. Teokratik Devlet: Töre dini bir kural değil, sosyal ve siyasi bir gelenektir. Devletin din kurallarıyla yönetilmesi söz konusu değildir. (Yanlış)
- III. Hukukta Birlik: Devletin tek bir sisteme (töre) göre yönetilmesi hukukta parçalanmayı değil, birliği destekler. (Yanlış)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) Yalnız I
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Töre kurallarının değişmez hükümlerini (adalet, eşitlik, iyilik gibi) kısaca öğrenmek ister misin?
