Yazınsal serüvenini yıllardır bir okur olarak izliyorum, her
yeni denemesinden bir şeyler kapabilmek hevesiyle.
Bende bu duyguları uyandıran şey,
Nermi Uygur’un sadece engin kültürünü, geniş bilgisini değil;
Cumhuriyet’in Türkçesinin bir kültür dili olduğunu uygarlık
IV V
kültürüne eklemlenebildiğini göstermesi.
Aşağıdakilerden hangisinde altı çizili tamlamaların türü yanlış verilmiştir?
A) I - Belirtisiz isim tamlaması
B) II - Sıfat tamlaması
C) III - Tamlayanı ortak isim tamlamaları
D) IV - Belirtili isim tamlaması
E) V - Belirtisiz isim tamlaması
İsim ve Sıfat Tamlamalarının Ayırt Edilmesi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: İsme sorulan “Nasıl?”, “Hangi?” soruları niteleme ve belirtme sıfatlarını bularak sıfat tamlaması oluştururken; iki ismin tamlayan ve tamlanan ekleriyle kurduğu bağ isim tamlamasını oluşturur. Belirtisiz isim tamlamasında tamlayan ek almaz, tamlanan ise iyelik eki (-i / -si) alır ve “Ne?” sorusuna cevap verir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metinde altı çizili tamlamaların yapısal özellikleri incelendiğinde:
- A) I numaralı ifade (Yazınsal serüven): “Yazınsal” sözcüğü türemiş bir niteleme sıfatıdır. İsme yöneltilen “Nasıl serüven?” sorusuna cevap verdiği için bu söz öbeği belirtisiz isim tamlaması değil, sıfat tamlamasıdır. Dolayısıyla tamlama türü yanlış verilmiştir.
- B) II numaralı ifade (yeni denemesinden): “Yeni” sözcüğü niteleme sıfatıdır (“Nasıl deneme? — Yeni deneme”); niteleme sıfatı ile ismin bir araya gelmesiyle sıfat tamlaması kurulmuştur (Doğru).
- C) III numaralı ifade (Nermi Uygur’un … kültürü, … bilgisi): “Nermi Uygur’un” tamlayanı, araya sıfatlar girmesine rağmen hem “kültürü” hem de “bilgisi” tamlananlarına bağlanmıştır. Dolayısıyla tamlayanı ortak belirtili isim tamlamasıdır (Doğru).
- D) IV numaralı ifade (Cumhuriyet’in Türkçesinin): Tamlayan “-(n)in” ilgi ekini, tamlanan “-(s)i” iyelik ekini aldığından belirtili isim tamlamasıdır (Doğru).
- E) V numaralı ifade (kültür dili): Tamlayan eki bulunmayan “kültür” sözcüğü ile iyelik eki alan “dil-i” sözcüğü “Ne dili?” sorusuna cevap vererek belirtisiz isim tamlaması oluşturmuştur (Doğru).
CEVAP: A — I - Belirtisiz isim tamlaması (İfade bir sıfat tamlamasıdır)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Belirtisiz isim tamlaması ile sıfat tamlamasını karıştırmamak için tamlanana soru yöneltilir: İsme sorulan “Ne?” sorusu belirtisiz isim tamlamasını (kültür dili), “Nasıl?” sorusu ise sıfat tamlamasını (yazınsal serüven) verir.