- Aşağıdakilerden hangisi merkezden yönetimin
yararlarından biri đeğttdir?
A) Merkezden yönetim gûçlü bir) devlet yönetimi
sağlar.
B) Hizmetler daha rasyonel, daha planlı bir şekilde
yürütúlebilir
C) Merkezden yönetim, demokràtik ilkelere olduk¢a
uygundur.
D) Merkezden yönetimde mali denetim daha kolaydır.
E) Hizmetler yeknesak bir biçimde yürütülür.
Merkezden Yönetimin Yararları ve Sakıncaları
Merkezden yönetim, kamu hizmetlerinin tek bir merkezden (başkentten) planlandığı ve yürütüldüğü idari sistemdir. Bu soruda bizden merkezden yönetimin yararlarından olmayanı bulmamız istenmektedir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Seçenek A Analizi
Merkezden yönetimde otorite tek bir elde toplandığı için devletin gücü ve otoritesi taşraya daha kararlı bir şekilde yansır. Bu durum, gûçlü bir devlet yönetimi sağlar. Bu bir yarardır.
Adım 2 — Seçenek B Analizi
Kaynaklar tek bir merkezden yönetildiği için uzman personel ve mali imkanlar daha rasyonel (akılcı) ve planlı bir şekilde kullanılabilir. Bu bir yarardır.
Adım 3 — Seçenek C Analizi
Merkezden yönetim, bürokratik bir yapıya dayanır ve kararlar yukarıdan aşağıya atanmış memurlar eliyle iletilir. Halkın yönetime katılımı ve yerel ihtiyaçların yerinde belirlenmesi kısıtlıdır. Bu nedenle merkezden yönetim demokratik ilkelere uygun değildir; aksine yerinden yönetim (merkeziyetçi olmayan yapı) daha demokratiktir. Bu bir sakıncadır.
Adım 4 — Seçenek D Analizi
Harcamalar ve gelirler tek bir bütçe üzerinden kontrol edildiği için mali denetim daha merkezi ve kolaydır. Bu bir yarardır.
Adım 5 — Seçenek E Analizi
Yeknesaklık, “tek düzelik” veya “her yerde aynı biçimde uygulama” demektir. Merkezden yönetimde hizmetler tüm ülkede aynı standartta ve biçimde sunulur. Bu bir yarardır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Güçlü otorite — Yarar
B. Rasyonel planlama — Yarar
C. Demokratik ilkelere uygunluk — Yarar değil, sakıncadır.
D. Kolay mali denetim — Yarar
E. Yeknesak hizmet — Yarar
Adım 7 — Son Doğrulama
Merkezden yönetimde kararlar merkezdeki bürokratlar tarafından alınır. Yerel halkın seçtiği temsilcilerin yönetimdeki ağırlığı az olduğundan, bu sistem demokratik ilkelerden ziyade otorite ve verimlilik odaklıdır. Dolayısıyla C şıkkı yanlıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C) Merkezden yönetim, demokratik ilkelere oldukça uygundur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Yeknesaklık
- Tanım: Bir işin veya hizmetin her yerde aynı şekilde, standart bir biçimde yürütülmesidir.
- Bu problemde: Türkiye’nin her ilinde nüfus hizmetlerinin veya milli eğitimin aynı müfredatla verilmesi merkezden yönetimin bir sonucudur.
2. Rasyonellik
- Tanım: Akılcı, verimli ve kaynakları israf etmeden kullanma durumudur.
SIK YAPILAN HATALAR:
Kavram Karmaşası
- Yanlış: Merkezden yönetimin her zaman hantal olduğu için yararsız olduğunu düşünmek.
- Doğru: Sınav sorularında akademik literatüre göre “rasyonellik”, “mali denetim” ve “güçlü otorite” gibi unsurlar merkezden yönetimin teorik yararları arasında kabul edilir.
Merkezden yönetimin sakıncaları (olumsuz yönleri) hakkında daha fazla örnek soru çözmemi ister misin?