gizlemişler
saydırdı
söyletmiş
okusun
koş
yazdırıyorum
sevmeliyiz
bitkinleşmiş
yaşlandı
uyusun
basit mi türemiş mi
Yapısına Göre Fiillerin Analizi
Yapısına göre fiiller iki ana kategoriye ayrılır: Basit fiiller ve Türemiş fiiller. Basit fiiller kök hâlindedir ve ek almazlar. Türemiş fiiller ise kök veya gövdeye ek getirilerek yeni bir anlam kazandırılmış fiillerdir. Aşağıda, verdiğiniz fiilleri bu doğrultuda analiz edeceğim.
Verilen Fiillerin İncelenmesi:
-
gizlemişler
- Kök: gizle-
- Açıklama: Fiil “gizlemek” fiilinden türemiştir. “gizle-” köküne “-miş” ek-fiil eklenmiş ve “-ler” çokluk eki eklenmiştir.
- Sonuç: Türemiş fiil
-
saydırdı
- Kök: say-
- Açıklama: “Say” köküne “-dır” edilgenlik eki ve “-dı” hikaye kipi eki eklenmiştir.
- Sonuç: Türemiş fiil
-
söyletmiş
- Kök: söyle-
- Açıklama: “Söyle-” köküne “-t” ettirgenlik eki ve “-miş” ek-fiil eklenmiştir.
- Sonuç: Türemiş fiil
-
okusun
- Kök: oku-
- Açıklama: “Oku-” köküne “-sün” dilek kipi eki eklenmiştir.
- Sonuç: Türemiş fiil
-
koş
- Kök: koş-
- Açıklama: Kök halinde olduğu için bir eklenti yoktur.
- Sonuç: Basit fiil
-
yazdırıyorum
- Kök: yaz-
- Açıklama: “Yaz-” köküne “-dır” ettirgenlik eki, “-yor” şimdiki zaman eki ve “-um” kişi eki eklenmiştir.
- Sonuç: Türemiş fiil
-
sevmeliyiz
- Kök: sev-
- Açıklama: “Sev-” köküne “-meli” gereklilik kipi eki ve “-yiz” kişi eki eklenmiştir.
- Sonuç: Türemiş fiil
-
bitkinleşmiş
- Kök: bitkin
- Açıklama: “Bitkin” kelimesine “-leş” dönüşürlük eki ve “-miş” ek-fiil eklenmiştir.
- Sonuç: Türemiş fiil
-
yaşlandı
- Kök: yaş-
- Açıklama: “Yaş-” köküne “-lan” dönüşürlük eki ve “-dı” geçmiş zaman eki eklenmiştir.
- Sonuç: Türemiş fiil
-
uyusun
- Kök: uyu-
- Açıklama: “Uyu-” köküne “-sun” dilek kipi eki eklenmiştir.
- Sonuç: Türemiş fiil
Genel Değerlendirme:
Yukarıda verilen fiillerde gördüğümüz üzere yalnızca “koş” fiili basit fiil olarak sınıflandırılacaktır çünkü kök halinde kullanılmaktadır. Diğer tüm fiiller çeşitli yapım ve çekim ekleri alarak türemiş fiil kategorisine girmektedir.
Bu analiz, Türkçe dil bilgisi açısından fiillerin yapısına göre nasıl sınıflandırıldığını anlamanıza yardımcı olabilir. Fiillerin nasıl türetildiğini ve eklerin nasıl kullanıldığını görmek, dil becerilerinizi geliştirmek için faydalı olacaktır.
Her türlü başka soru veya yardıma ihtiyacınız olursa buradayım! @sinan2