Yapılan bir ankette yüz kadın ve erkeğin sorulara verdikleri cevapların yüzdesi aşağıdaki grafiklerde gösterilmiştir.
- Alışverişinizi internetteki sanal mağazalardan mı yaparsınız, gerçek mağazalardan mı?
Kadınlar
Sanal mağaza %80
Gerçek mağaza %40
Erkekler
Sanal mağaza %30
Gerçek mağaza %70
- İnternetteki sanal mağazalardan alışveriş yapmak sizde herhangi bir endişeye neden oluyor mu?
Evet %64
Hayır %36
Evet %30
Hayır %70
Aşağıdakilerden hangisi bu grafiklerin raporlaştırılmış hâlidir?
A) Araştırma sonuçlarına göre kadınlar erkeklere göre sanal mağazalardan daha az alışveriş yapmaktadır. Erkekler sanal mağaza alışverişleri sırasında kadınlara göre daha fazla endişe yaşamaktadır.
D) Araştırma sonuçlarına bakıldığında her iki kitle de gerçek mağazalardan alışverişi daha çok tercih etmektedir. Ayrıca gerçek mağazalardan yapılan alışveriş bu kişilerde herhangi bir endişeye sebep olmamaktadır.
Grafik Yorumlama ve Tablo Okuma Becerisi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Grafik yorumlama sorularında, verilen verilerin yüzdelik oranları ve kişi sayıları karşılaştırılarak aşırı genelleme (evren-örneklem hatası) yapılmadan yalnızca eldeki verileri tam ve doğru yansıtan nesnel yargı aranır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Grafiklerdeki veriler incelendiğinde (her iki grupta da 100 kişi yer almaktadır):
- Sanal Mağaza Tercihi: Kadınların %60’ı, erkeklerin %30’u sanal mağazayı tercih etmektedir. Dolayısıyla erkekler sanal mağazaları kadınlara göre daha az tercih etmektedir.
- Endişe Düzeyi: Kadınların %64’ü (64 kişi), erkeklerin ise %30’u (30 kişi) endişe duyduğunu (“Evet”) belirtmiştir. Dolayısıyla endişe duyanların sayısı kadınlarda daha fazladır.
- A) Kadınların sanal mağazayı daha az tercih ettiği ve erkeklerin daha çok endişe duyduğu iddia edilmiştir; verilerin tam tersidir, yanlıştır.
- B) “Türkiye’deki erkeklerin…” ifadesi kullanılarak araştırmadaki 100 kişilik örneklem tüm ülkeye haksız biçimde genellenmiştir; bilimsel raporlama dili açısından çeldiricidir.
- C) Erkeklerin sanal mağazayı kadınlara göre daha az tercih ettiği (%30 < %60) ve sanal alışverişte endişe duyanların kadınlarda daha fazla olduğu (%64 > %30 / 64 > 30 kişi) verilerle tam örtüşmektedir, doğrudur.
- D) Kadınların çoğunluğu (%60) sanal mağazayı tercih ettiği için “her iki kitle de gerçek mağazayı daha çok tercih etmektedir” ifadesi yanlıştır.
CEVAP: C — Kadınlar ve erkeklerle yapılan bir araştırmaya göre, erkekler kadınlara göre sanal mağazaları daha az tercih etmektedirler. Bu mağazalardan alışveriş yaparken endişe duyanların sayısı ise kadınlarda daha fazla.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: B seçeneğindeki “Türkiye’deki erkeklerin…” gibi yerel bir örneklemi tüm evrene mal eden aşırı genellemeler Türkçe ve sözel mantık sorularında en sık kullanılan güçlü çeldiricilerdir. Raporlama yalnızca incelenen kitle sınırlarında kalmalıdır.