Yanmakta olan mumun önüne opak cisim getirilerek perde üzerinde tam gölge oluşturuluyor (Şekil - 1). Ay, Dünya etrafında dolanımı sırasında bazen Güneş, Ay ve Dünya aynı doğrultuda bulunabilir (Şekil - 2).
Şekil - 1’deki düzenek ile Şekil - 2’deki doğa olayı arasında benzerlik kurulursa aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
| Mum | Opak cisim | Perde |
|1--- | 1— |$ 1— |
A) Güneş | Dünya | Ay
B) Ay | Güneş | Dünya
C) Dünya | Ay | Güneş
D) Güneş | Ay | Dünya
Işığın Yayılması ve Güneş Tutulmasında Gölge Oluşumu
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Işığın doğrusal yayılması sonucu saydam olmayan (opak) bir cismin arkasında ışık almayan karanlık bir bölge oluşmasına tam gölge denir; Güneş, Ay ve Dünya’nın aynı doğrultuya gelmesiyle oluşan Güneş tutulması da doğal bir tam gölge olayıdır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Şekil - 1’deki gölge düzeneği ile Şekil - 2’de verilen Güneş tutulması modelindeki elemanların görevleri birebir eşleştirildiğinde:
- Mum (Işık Kaynağı): Çevresine ışık yayan ana kaynaktır; Şekil - 2’de bu görevi Güneş üstlenir.
- Opak Cisim (Işık Geçirmeyen Engel): Işığın doğrusal yayılmasını engelleyerek arkasında gölge oluşturan cisimdir; Güneş ile Dünya arasına giren Ay, opak cismi temsil eder.
- Perde (Gölgenin Düştüğü Yüzey): Opak cismin gölgesinin üzerine yansıdığı ekrandır; Şekil - 2’de Ay’ın gölgesi Dünya üzerine düştüğü için perde görevini Dünya görür.
Bu durumda doğru eşleştirme: Mum \rightarrow Güneş, Opak cisim \rightarrow Ay, Perde \rightarrow Dünya şeklindedir.
- A) Opak cisim Dünya, perde Ay olarak yanlış eşleştirilmiştir (bu durum Ay tutulmasını modeller).
- B) Işık kaynağı Ay olarak gösterilmiştir; Ay bir ışık kaynağı değildir.
- C) Mum ile Dünya, Perde ile Güneş ters eşleştirilmiştir; Güneş perde değil ışıktır.
- D) Mum \rightarrow Güneş, Opak cisim \rightarrow Ay, Perde \rightarrow Dünya sıralaması doğru verilmiştir.
CEVAP: D — Güneş | Ay | Dünya
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Güneş tutulmasında Ay ortada yer alarak Güneş ışınlarını engeller ve Dünya üzerinde gölge oluşturur; Ay tutulmasında ise Dünya Güneş ile Ay’ın arasına girerek Dünya’nın gölgesi Ay’ın üzerine düşer. Model sorularında daima ışığı yayanı kaynağa, ortadaki engeli opak cisme, gölgenin düştüğü yeri ise perdeye eşleştiriniz.