Yandaki görselde Güneş ve Dünya’nın konumları verilmiş, Ay’ın bulunabileceği konumlar numaralandırılmıştır.
Bu görsele göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Ay I ya da III numaralı konumda iken tutulma olayları gerçekleşmez.
B) Ay IV numaralı konumda iken Ay’ın gölgesi Dünya’nın üzerine düşer ve Ay tutulması gerçekleşir.
C) Ay II numaralı konumda iken Dünya’nın gölgesi Ay’ın üzerine düşer ve Ay tutulması gerçekleşir.
Güneş ve Ay Tutulmaları ile Ay’ın Konumları
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Güneş tutulması, Ay’ın Güneş ile Dünya arasına girdiği yeni ay evresinde (IV numaralı konum) Ay’ın gölgesinin Dünya üzerine düşmesiyle; Ay tutulması ise Dünya’nın Güneş ile Ay arasına girdiği dolunay evresinde (II numaralı konum) Dünya’nın gölgesinin Ay üzerine düşmesiyle gerçekleşir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Görselde Güneş sağ tarafta, Dünya merkezde yer almaktadır. Buna göre Ay’ın konumları incelendiğinde:
- A) Ay I ve III numaralı konumlarda iken (ilk dördün ve son dördün evreleri) Güneş, Dünya ve Ay aynı doğrultuda bulunmadığı için hiçbir tutulma gerçekleşmez; bu ifade doğrudur.
- B) Ay IV numaralı konumda iken Güneş ile Dünya arasındadır. Burada Ay’ın gölgesi Dünya’nın üzerine düşer; ancak bu doğa olayı Ay tutulması değil, Güneş tutulmasıdır; bu ifade yanlıştır (söylenemez).
- C) Ay II numaralı konumda iken Dünya, Güneş ile Ay’ın arasındadır; Dünya’nın gölgesi Ay’ın üzerine düşer ve Ay tutulması gerçekleşir; bu ifade doğrudur.
- D) Ay IV numaralı konumda iken oluşan tam ve parçalı gölge konisi nedeniyle Dünya’nın yalnızca belirli bir bölgesinden Güneş tutulması izlenebilir; bu ifade doğrudur.
CEVAP: B — Ay IV numaralı konumda iken Ay’ın gölgesi Dünya’nın üzerine düşer ve Ay tutulması gerçekleşir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Tutulmanın adını ışığı engellenen gök cismi belirler. Ay araya girip Güneş’in ışığını kestiğinde olay Güneş tutulması, Dünya araya girip Güneş ışığının Ay’a ulaşmasını engellediğinde olay Ay tutulması olarak adlandırılır.