- Sinan, Yağmur ve Filiz yolda beraber yürürken ya-
yalara kirmizi yanan bir trafik lambasının önünde
dururlar ve aralarında şu konuşma geçer:
Sinan: Ben kımızı 1şikta geçerim çünkü etrafta po-
lis yok.
Filiz: Kirmizı işıkta geçmem çünkü kırmızı Işikta
tişmem gerek.
geçenlere araba çarpar.
Sinan, Yağmur ve Filiz’in bu ifadelerine göre
temsil ettikleri Kohlberg’in ahlak gelişimi evrele-
ri aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla verilmiş-
tir? (2023)
A) Saf çıkarci -_Kişilerarasi uyum Kanun ve dü-
Zen
B) Saf çıkarci -Saf ıkaroı - Itaat ve ceza
C) lItaat ve ceza Kişilerarasi uyum
Kanun ve dü-
D) ltaat ve ceza Saf çikarCj- Itaat ve ceza
E) Itaát ve ceza - Saf çikarci- Kişilerarası uyum
Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Evreleri Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Sinan’ın İfadesini Analiz Edelim
Sinan, “Ben kırmızı ışıkta geçerim çünkü etrafta polis yok,” demektedir. Bu ifade, kurallara sadece otorite (polis) varken ve yakalanma riski (ceza) olduğunda uyulduğunu göstermektedir. Otorite yoksa kuralın ihlal edilmesi, Kohlberg’in kuramında doğrudan İtaat ve Ceza evresine işaret eder. Davranışın doğruluğu, dışsal bir otorite ve ceza alıp almama durumuna bağlıdır.
Adım 2 — Yağmur’un İfadesini Analiz Edelim
Yağmur, “Ben kırmızı ışıkta geçerim çünkü işe yetişmem gerek,” demektedir. Burada kişinin kendi ihtiyacı, menfaati ve önceliği ön plandadır. “Kendi çıkarına olanı yapma” mantığı hakimdir. Kurallar, kişinin kendi ihtiyaçlarını karşılamasına engel olduğu sürece ihlal edilebilir. Bu bakış açısı Saf Çıkarcı (Araçsal İlişkiler) evresini temsil eder.
Adım 3 — Filiz’in İfadesini Analiz Edelim
Filiz, “Kırmızı ışıkta geçmem çünkü kırmızı ışıkta geçenlere araba çarpar,” demektedir. Filiz, kurala uyma nedenini başına gelebilecek fiziksel bir zarar veya olumsuz bir sonuçla ilişkilendirmektedir. Davranışın fiziksel sonuçlarına göre karar vermek, gelenek öncesi düzeydeki İtaat ve Ceza evresinin bir diğer özelliğidir.
Adım 4 — Seçenek Karşılaştırması
- Sinan: İtaat ve Ceza (Polis yoksa geçerim)
- Yağmur: Saf Çıkarcı (İşe yetişmem lazım, kendi ihtiyacım)
- Filiz: İtaat ve Ceza (Araba çarpar, fiziksel sonuç/ceza)
Bu sıralama doğrudan D seçeneğinde verilmiştir.
Adım 5 — Final Doğrulama
Sinan ve Filiz’in ifadeleri, davranışın ahlaki değerinden ziyade dışsal sonuçlarına (yakalanmak veya fiziksel zarar görmek) odaklandığı için gelenek öncesi düzeyin ilk evresindedir. Yağmur ise pragmatik bir fayda (işe yetişmek) gözettiği için aynı düzeyin ikinci evresindedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) İtaat ve ceza — Saf çıkarcı — İtaat ve ceza
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. İtaat ve Ceza Yönelimi
- Tanım: Otoriteye körü körüne bağlılık ve cezadan kaçınma esastır.
- Bu problemde: Sinan polisin yokluğunu (yakalanmamayı), Filiz ise araba çarpmasını (zarar görmeyi) ölçüt almıştır.
2. Saf Çıkarcı Yönelim (Araçsal İlişkiler)
- Tanım: “Sen benim sırtımı kaşı, ben de seninkini” mantığı veya bireysel ihtiyaçların tatmini ön plandadır.
- Bu problemde: Yağmur’un kuralı ihlal etme sebebi tamamen kendi kişisel ihtiyacı olan “işe yetişme” arzusudur.
SIK YAPILAN HATALAR:
Kişilerarası Uyum ile Karıştırmak
- Yanlış: Yağmur’un işe yetişmesini “başkalarına iyi görünmek” gibi algılamak.
- Doğru: Kişilerarası uyumda temel motivasyon “iyi çocuk” olmak ve grup onayını almaktır. Burada Yağmur tamamen kendi menfaatine odaklanmıştır.
Kohlberg’in diğer evreleri (Kanun ve Düzen veya Sosyal Sözleşme) hakkında da detaylı bir analiz yapmamı ister misin?