I. Yağız atlar kişnedi, meşin kırbaç şakladı (Yansıma)
II. Rastlamıştım duvarda bir şair arkadaşa (Ad aktarma- sı)
III. Yüreğimin yaktığı ateşle hava ılık (Mecaz anlamlılık)
IV. Sönsün dedikçe yanan bir yangın yeridir kalbim (Teş- bih)
V. Uykuya varmış gibi görünen yılan yollar (Dolaylama)
Yukarıdaki numaralanmış dizelerin hangisinde parantez içinde verilen kavramın örneği yoktur?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
Söz Sanatları ve Anlam Olayları Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI & SEÇENEK ANALİZİ:
- I. Dize (A Seçeneği): “Yağız atlar kişnedi, meşin kırbaç şakladı” dizesinde geçen “şaklamak” eylemi, kırbacın çıkardığı “şak” sesinden türemiş bir yansıma sözcüktür. Eşleştirme doğrudur.
- II. Dize (B Seçeneği): “Rastlamıştım duvarda bir şair arkadaşa” dizesinde, şairin kendisi değil duvara yazılmış olan şiiri/yazısı kastedilmektedir. Sanatçı-eser ilişkisiyle yapılan bir ad aktarması (mecazımürsel) vardır. Eşleştirme doğrudur.
- III. Dize (C Seçeneği): “Yüreğimin yaktığı ateşle hava ılık” ifadesindeki “ateş” somut bir yangın/alev değil, duygu ve aşkı ifade ettiği için mecaz anlamlılık taşır. Eşleştirme doğrudur.
- IV. Dize (D Seçeneği): “Sönsün dedikçe yanan bir yangın yeridir kalbim” dizesinde “kalp” benzeyen, “yangın yeri” ise kendisine benzetilendir. İki temel ögeyle kurulmuş yalın bir teşbih (benzetme) vardır. Eşleştirme doğrudur.
- V. Dize (E Seçeneği): “Uykuya varmış gibi görünen yılan yollar” dizesinde “yılan yollar” benzetme, “uykuya varmış gibi görünmesi” ise kişileştirme (teşhis) sanatıdır. Dolaylama (tek kelimeyle belirtilebilecek bir kavramın birden fazla kelimeyle kalıplaşmış şekilde anlatılması; örn. kara elmas = kömür, file bekçisi = kaleci) örneği bu dizede yer almamaktadır.
Sonuç ve Doğrulama:
V numaralı dizede dolaylama değil; teşhis (kişileştirme) ve teşbih (benzetme) söz sanatları kullanılmıştır. Bu nedenle parantez içi kavram uyuşmamaktadır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E — V
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Dolaylama ile Güzel Adlandırma arasındaki farkı ve sınavlarda sık çıkan örneklerini de inceleyelim mi?