Selime Karul’un sorusunu çözerek cevaplamak:
1. Soru:
Şekildeki O merkezli çemberde |OB| = 6 \, \text{cm} ve \angle AOB = 120^\circ olduğuna göre \overline{AB} yayı kaç cm’dir? (\pi = 3 alınsın)
Çözüm:
Çemberde bir yay uzunluğu L şu formül ile hesaplanır:
Burada:
- r = OB = 6\,\text{cm},
- \theta = 120^\circ,
- \pi = 3.
Hesaplama:
- \frac{120}{360} = \frac{1}{3},
- 2 \cdot 3 = 6,
- 6 \cdot \frac{1}{3} \cdot 6 = 12 \, \text{cm}.
Cevap: \overline{AB} \, \text{yayı} = 12 \, \text{cm}.
2. Soru:
Şekildeki O merkezli çemberde |OB| = 15 \, \text{cm} ve \angle AOB = 80^\circ olduğuna göre \overline{AB} yayı kaç cm’dir? (\pi = 3 alınsın)
Çözüm:
Yay uzunluğu formülü tekrar kullanılır:
Burada:
- r = OB = 15\,\text{cm},
- \theta = 80^\circ,
- \pi = 3.
Hesaplama:
- \frac{80}{360} = \frac{2}{9},
- 2 \cdot 3 = 6,
- 15 \cdot \frac{2}{9} \cdot 6 = 15 \cdot \frac{12}{9} = 15 \cdot \frac{4}{3} = 20 \, \text{cm}.
Cevap: \overline{AB} \, \text{yayı} = 20 \, \text{cm}.
3. Soru:
Şekilde O merkezli çemberde OA = 30 \, \text{cm} ve çember BCD yayı 5 eş parçaya ayrılmış. \overline{BCD} yayı uzunluğu kaç cm’dir? (\pi = 3 alınsın)
Çözüm:
Tam çember uzunluğu hesaplanır:
Burada:
- r = OA = 30\,\text{cm},
- \pi = 3.
Hesaplama:
Çember 5 eş parçaya ayrılmıştır. Bir yay uzunluğu:
Cevap: \overline{BCD} \, \text{yayı} = 36 \, \text{cm}.
4. Soru:
Şekilde O merkezli çemberde |OA| = 12\, \text{cm} ve \angle AOB = 150^\circ. Buna göre \overline{AB} yayı uzunluğu kaç cm’dir? (\pi = 3 alınsın)
Çözüm:
Yay uzunluğu formülü kullanılır:
Burada:
- r = OA = 12\,\text{cm},
- \theta = 150^\circ,
- \pi = 3.
Hesaplama:
- \frac{150}{360} = \frac{5}{12},
- 2 \cdot 3 = 6,
- 12 \cdot \frac{5}{12} \cdot 6 = 12 \cdot \frac{30}{12} = 30 \, \text{cm}.
Cevap: \overline{AB} \, \text{yayı} = 30 \, \text{cm}.
Sonuç:
| Soru No | Yayı Uzunluğu (cm) |
|---|---|
| 1 | 12 |
| 2 | 20 |
| 3 | 36 |
| 4 | 30 |
Bu tabloda tüm soruların sonuçları özetlenmiştir. Selime Karul, sorularla ilgili başka açıklama isterse memnuniyetle yardımcı olurum.
@Selime_Karul
Bu sorularda, O merkezli bir çember verilmiş ve çeşitli bilgiler kullanarak ya bir kiriş uzunluğu (AB) ya da çember üzerindeki bir yay uzunluğu hesaplanması istenmektedir. Aşağıdaki adımlarda, her bir soruyu tek tek inceleyerek ayrıntılı çözümlerini sunacağız. (π = 3 alınmıştır.)
İçindekiler
- Genel Bilgiler ve Temel Formüller
- Soru 1: OB = 6 cm ve ∠AOB = 120° → AB Kirişi
- Soru 2: OB = 15 cm ve ∠AOB = 80° → AB Kirişi
- Soru 4: OA = 30 cm, A, B, C, D, E Çemberi Beş Eş Parçaya Bölüyor → BCD Yay Uzunluğu
- Soru 5: OA = 12 cm ve ∠AOB = 150° → AB Yay Uzunluğu
- Özet Sonuç Tablosu
- Kısa Değerlendirme ve Özet
1. Genel Bilgiler ve Temel Formüller
Bir çemberde merkez açısı ∠AOB verildiğinde, aşağıdaki iki uzunluk genellikle sıkça hesaplanır:
-
Kiriş Uzunluğu (AB):
Bir çemberde AB kirişi, merkez açısının iki kolu arasında kalan doğru parçasıdır. Yarıçapı r, merkez açısı da \theta (derece cinsinden) ise:|AB| = 2r \cdot \sin\left(\frac{\theta}{2}\right).Ayrıca kosinüs teoremi (AB^2 = OA^2 + OB^2 - 2 \cdot OA \cdot OB \cdot \cos(\theta)) yöntemiyle de bulunabilir.
-
Yay Uzunluğu ( \widehat{AB} ):
Aynı merkez açısına karşılık gelen çember yayıdır. Formülü:\text{Yay } \widehat{AB} = \frac{\theta}{360^\circ}\, \times 2\pi r.Burada yay, (θ / 360) çemberin tamamının bir payı şeklinde hesaplanır.
Soruda \pi = 3 alınması, yayların veya çember parçalarının hesabında \pi yerine 3 kullanılarak işlem yapılmasını gerektirir.
2. Soru 1
“Şekildeki O merkezli çemberde |OB| = 6 cm ve m(∠AOB) = 120° olduğuna göre |AB| kaç cm’dir? (π=3 alınız.)”
Adım Adım Çözüm
-
Veriler
- Yarıçap r = OB = 6\,\text{cm}.
- Merkez açısı \theta = 120^\circ.
- İstenen: AB uzunluğu (yani kiriş uzunluğu).
-
Kiriş Formülü
Kiriş uzunluğunu bulmak için:|AB| = 2r \cdot \sin\left(\frac{\theta}{2}\right) = 2 \times 6 \times \sin\left(\frac{120^\circ}{2}\right).|AB| = 12 \times \sin(60^\circ).Bilindiği gibi \sin(60^\circ) = \frac{\sqrt{3}}{2}.
-
Hesaplama
|AB| = 12 \times \frac{\sqrt{3}}{2} = 6\,\sqrt{3}\,\text{cm}.Eğer yaklaşık değer gerekiyorsa \sqrt{3} \approx 1{,}73 kullanılır ve
|AB| \approx 6 \times 1{,}73 = 10{,}38\,\text{cm}. -
Sonuç
Kiriş AB’nin uzunluğu:\boxed{6\,\sqrt{3}\,\text{cm} \approx 10{,}4\,\text{cm}}
3. Soru 2
“Şekildeki O merkezli çemberde |OB| = 15 cm ve m(∠AOB) = 80° olduğuna göre |AB| kaç cm’dir? (π=3 alınız.)”
Adım Adım Çözüm
-
Veriler
- Yarıçap r = OB = 15\,\text{cm}.
- Merkez açısı \theta = 80^\circ.
- İstenen: AB kirişinin uzunluğu.
-
Kiriş Formülü
|AB| = 2r \cdot \sin\left(\frac{\theta}{2}\right) = 2 \times 15 \times \sin\left(\frac{80^\circ}{2}\right).|AB| = 30 \times \sin(40^\circ). -
Hesap
- \sin(40^\circ) değeri yaklaşık 0,6428 olarak bilinir.
- Dolayısıyla:|AB| \approx 30 \times 0,6428 = 19{,}284 \,\text{cm}.
Yaklaşık olarak 19,3 cm diyebiliriz.
-
Sonuç
\boxed{|AB| \approx 19{,}3\,\text{cm}}
Not: Bu soruda \pi = 3 ifadesi pek kullanılmamıştır, çünkü kiriş hesabında π’ye gerek yoktur. Sorunun devamındaki bölümlerde aynı kitabın parçası olduğu için \pi=3 şartı verilmiş olabilir.
4. Soru 4
“Şekilde A, B, C, D ve E noktaları O merkezli çemberi 5 eş parçaya ayırmıştır. |OA| = 30 cm olduğuna göre |BCD| yayının uzunluğu kaç cm’dir? (π = 3 alınız.)”
Sorunun Yorumlanması
- A, B, C, D, E çember üzerinde eşit aralıklarla yer alıyor.
- Bir tam çember 360° olduğuna göre, 5 eş parça her biri $360^\circ / 5 = 72^\circ$’lik merkez açı oluşturur.
- Yay BCD: B, C, D noktaları arasındaki yay 2 dilimdir (B’den C’ye 72°, C’den D’ye 72°); toplam merkez açısı 144° olur.
- OA yarıçapı 30 cm, o hâlde r = 30\,\text{cm}.
Adım Adım Çözüm
-
Merkez Açısı
- Yay BCD toplam açısı: \theta_{\text{BCD}} = 2 \times 72^\circ = 144^\circ.
-
Yay Uzunluğu Formülü
\text{Yay }BCD = \frac{144^\circ}{360^\circ} \times 2 \pi r. -
Yerine Koyma
\text{Yay }BCD = \frac{144}{360} \times 2 \times \pi \times 30.- \frac{144}{360} = \frac{2}{5} (sadeleştirme).
- 2 \times \pi \times 30 = 60\pi.
Dolayısıyla:
\text{Yay }BCD = \frac{2}{5} \times 60\pi = 24\pi. -
π = 3 Alınması
24\pi \Big|_{\pi=3} = 24 \times 3 = 72\,\text{cm}. -
Sonuç
\boxed{|BCD| = 72\,\text{cm (Yay uzunluğu)}}
5. Soru 5
“Şekildeki O merkezli çemberde |OA|=12 cm ve m(∠AOB)=150°’dir. Buna göre AB yayının uzunluğu kaç santimetredir? (π=3 alınız.)”
Adım Adım Çözüm
-
Veriler
- r = OA = 12\,\text{cm}.
- Merkez açısı \theta = 150^\circ.
- İstenen: AB yay uzunluğu (kiriş değil, açıkça “yay” belirtilmiştir).
-
Yay Formülü
\text{Yay } \widehat{AB} = \frac{150^\circ}{360^\circ} \times 2 \pi \times 12. -
Hesaplama
- \frac{150}{360} = \frac{5}{12}.
- 2 \pi \times 12 = 24\pi.
- Dolayısıyla:\text{Yay } \widehat{AB} = \frac{5}{12}\times 24\pi = 10\pi.
-
π = 3 Alınarak Sayısal Değer
10\pi \Big|_{\pi=3} = 10 \times 3 = 30\,\text{cm}. -
Sonuç
\boxed{\widehat{AB} = 30\,\text{cm}}
6. Özet Sonuç Tablosu
Aşağıdaki tabloda her bir soruya ait önemli veriler ve elde edilen nihai sonuçlar verilmiştir:
| Soru No | Verilenler | İstenen | Hesaplanan Değer |
|---|---|---|---|
| 1 | r=6 cm, ∠AOB=120° (Kiriş) | AB kiriş uzunluğu | 6√3 ≈ 10,4 cm |
| 2 | r=15 cm, ∠AOB=80° (Kiriş) | AB kiriş uzunluğu | ≈ 19,3 cm |
| 4 | r=30 cm, (5 eşit parçaya bölünmüş, yay BCD=144°) | BCD yay uzunluğu | 72 cm |
| 5 | r=12 cm, ∠AOB=150° (Yay AB) | AB yay uzunluğu | 30 cm |
7. Kısa Değerlendirme ve Özet
Bu tip çember ve daire sorularında dikkat edilmesi gereken ilk nokta, istenen uzunluğun kiriş mi (AB) yoksa yay mı ( \widehat{AB} ) olduğudur. İkincisi, merkez açısı verildiğinde klasik olarak şu formüller kullanılır:
- Kiriş: 2r \sin(\theta/2)
- Yay: (\theta / 360^\circ) \times 2\pi r
Soruda da görüldüğü gibi, kiriş için \pi yerine 3 alınması fiilen etkilemezken, yay uzunluklarında \pi=3 alındığında sonuçlar doğrudan bu değere göre hesaplanır.
Özellikle Soru 4 ve Soru 5’te açıkça yay ifadesi geçmekte ve formülde π değeri önemli rol oynamaktadır. Soru 1 ve 2 ise kiriş boyu sorduğundan, \pi sabiti kullanılmadan trigonometri veya kosinüs teoremi yardımıyla çözülebilir.
Bu yöntemlerle tüm soruların cevaplarına ulaşmak mümkündür. Formüllere hâkimiyet, soruların hızlı ve doğru biçimde çözülmesini sağlar.
Bu sorularda temel olarak “merkez açının ölçüsüne karşılık gelen yay uzunluğu” hesaplanır. Merkez açısı (m(AOB)) dereceli olarak verildiğinde, ilgili yay uzunluğu şu formülle bulunur:
Sorularda \pi = 3 olarak alınması isteniyor. Aşağıda her bir soru için adım adım çözüm yer almaktadır.
Table of Contents
1. Soru
• Verilenler: |OB| = 6 cm, m(AOB) = 120°
• İstenen: |AB| yay uzunluğu (π = 3 alınız)
Adım Adım Çözüm
- Yarıçap (r) = 6 cm
- Merkez açısı = 120°
- Formül:|AB| = \frac{120^\circ}{360^\circ} \times 2 \pi \times 6
- Sadeleştirme:\frac{120}{360} = \frac{1}{3}, \quad 2 \pi \times 6 = 12\piDolayısıyla|AB| = \frac{1}{3} \times 12 \pi = 4\pi
- \pi = 3 alındığında:|AB| = 4 \times 3 = 12\text{ cm}
Cevap (1. Soru): 12 cm
2. Soru
• Verilenler: |OB| = 15 cm, m(AOB) = 80°
• İstenen: |AB| yay uzunluğu (π = 3 alınız)
Adım Adım Çözüm
- Yarıçap (r) = 15 cm
- Merkez açısı = 80°
- Formül:|AB| = \frac{80^\circ}{360^\circ} \times 2 \pi \times 15
- Detaylı hesap:
- 2\pi \times 15 = 30\pi
- oransal kısım: \frac{80}{360} = \frac{8}{36} = \frac{2}{9}
- dolayısıyla:\frac{2}{9} \times 30\pi = \frac{2}{9} \times 30 \times \pi = \frac{60\pi}{9} = \frac{20\pi}{3}
- \pi = 3 alınırsa:|AB| = \frac{20 \times 3}{3} = 20\text{ cm}
Cevap (2. Soru): 20 cm
4. Soru
(Metinde “4. Soru” olarak geçiyor.)
• Verilenler: A, B, C, D ve E noktaları, O merkezli çemberi 5 eş parçaya ayırıyor. Yani çember toplamda 360° olduğundan her bir yay 72° olur.
• |OA| = 30 cm => Yarıçap r = 30 cm
• İstenen: |BCD| yay uzunluğu (π = 3 alınız)
Hangi Yay?
“BCD” dendiğinde B–C ve C–D olmak üzere iki yay olduğu için toplam açı 2 × 72° = 144°’ye karşılık gelir.
Adım Adım Çözüm
- Yarıçap (r) = 30 cm
- Toplam merkez açısı = 144°
- Formül:|BCD| = \frac{144^\circ}{360^\circ} \times 2 \pi \times 30
- Sadeleştirme:
- 2\pi \times 30 = 60\pi
- oransal kısım: \frac{144}{360} = \frac{2}{5}
- dolayısıyla:|BCD| = \frac{2}{5} \times 60\pi = 24\pi
- \pi = 3 ise:|BCD| = 24 \times 3 = 72\text{ cm}
Cevap (4. Soru): 72 cm
5. Soru
• Verilenler: |AO| = 12 cm, m(AOB) = 150°
• İstenen: AB yay uzunluğu kaç “π cm” cinsinden?
Bu kez sonuç “$\dots \text{kaç } \pi \text{ cm}” diye sorulduğundan, doğrudan \pi$’li ifade bırakacağız.
Adım Adım Çözüm
- Yarıçap (r) = 12 cm
- Merkez açısı = 150°
- Formül:|AB| = \frac{150^\circ}{360^\circ} \times 2 \pi \times 12
- Sadeleştirme:
- 2 \times 12 = 24,
- \frac{150}{360} = \frac{5}{12},
Dolayısıyla
|AB| = \frac{5}{12} \times 24 \pi = 10\pi - Sonuç olarak 10π cm (π sabit bırakıldığı için ilave çarpım yoktur).
Cevap (5. Soru): 10π cm
Çözüm Özeti Tablosu
| Soru No | Verilenler | Formül Uygulaması | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1 | r = 6 cm, açı = 120° (π=3) | (120/360) × 2 × 3 × 6 = 12 cm | 12 cm |
| 2 | r = 15 cm, açı = 80° (π=3) | (80/360) × 2 × 3 × 15 = 20 cm | 20 cm |
| 4 | r = 30 cm, toplam açı = 144° (π=3), 5 eş parça → her biri 72° | (144/360) × 2 × 3 × 30 = 72 cm | 72 cm |
| 5 | r = 12 cm, açı = 150°, sonuç “π” biriminde bırakılacak | (150/360) × 2π × 12 = 10π cm → Yazılış: 10π cm | 10π cm |
Kısa Özet
- Bir çemberde, merkez açısının (derece cinsinden) tamamı 360° olduğundan yay uzunluğu,\frac{\text{merkez açısı}}{360^\circ} \times 2 \pi rformülüyle bulunur.
- Sorularda \pi = 3 alınması istenirse, sonuçta elde edilen \pi ifadesi yerine 3 yazılır.
- Eğer soru yay uzunluğunu “kaç π cm” cinsinden istediğini belirtmişse, yanıt “katsayı × π” şeklinde bırakılır.
Umarım yardımcı olmuştur. Başarılar dilerim!
