X+y 5 2. Xyolduğuna göre y oranini bulunuz.
!Resim [Link Silindi]
X+y 5 2. Xyolduğuna göre y oranini bulunuz.
!Resim [Link Silindi]
Verilen denklem, \frac{x}{y} + \frac{y}{x} = \frac{5}{2} olup, bu \frac{y}{x} oranını bulmak için r = \frac{y}{x} koyarak çözülür. Denklem r + \frac{1}{r} = \frac{5}{2} olur. r çarpılarak r^2 - \frac{5}{2}r + 1 = 0 elde edilir; 2 ile çarpınca 2r^2 - 5r + 2 = 0. Kökler r = \frac{5 \pm \sqrt{25-16}}{4} = \frac{5 \pm 3}{4} yani r=2 veya r=\frac{1}{2}.
\frac{y}{x} Oranı
Matematik terimi — x ve y pozitif reel sayılar için \frac{x}{y} + \frac{y}{x} = \frac{5}{2} denkleminin çözümünden çıkan oran.
Örnek: x=1, y=2 alınırsa \frac{1}{2} + 2 = \frac{5}{2} sağlanır.
Köken: Oran problemleri, ortaokul cebirinde oran-orantı konusundadır.
Bu tür problemler, ortaokul seviyesinde oran-orantı ve ikinci dereceden denklemler birleşimini test eder. Gerçek hayatta hız oranları, karışım problemleri veya geometride benzerlikte kullanılır. 2024 MEB müfredatında 8. sınıf oran-orantı ünitesinde yer alır (Kaynak: MEB).
Pro İpucu: Her zaman r = \frac{y}{x} koyun; denklem simetrik hale gelir ve çözümü kolaylaşır.
r = \frac{y}{x} koyun. O zaman \frac{x}{y} = \frac{1}{r}.
Denklem:
Her iki tarafı r ile çarpın:
r^2 tarafına alın:
2 ile çarpın (tam sayı katsayı için):
Diskriminant: D = (-5)^2 - 4 \cdot 2 \cdot 2 = 25 - 16 = 9
Kökler:
Uyarı: Negatif kökler (r<0) fiziksel oranlarda anlamlı olmayabilir; pozitif çözümler tercih edilir.
| Özellik | \frac{y}{x} = 2 | \frac{y}{x} = \frac{1}{2} |
|---|---|---|
| x/y | \frac{1}{2} | 2 |
| Toplam | \frac{1}{2} + 2 = \frac{5}{2} | 2 + \frac{1}{2} = \frac{5}{2} |
| Örnek Değerler | x=1, y=2 | x=2, y=1 |
| Anlam | y, x’in 2 katı | y, x’in yarısı |
| Geometrik Örnek | Dikdörtgen kenar oranı 1:2 | Dikdörtgen kenar oranı 2:1 |
Anahtar Nokta: İki çözüm simetriktir; problemde x > y veya y > x belirtilmemişse her ikisi geçerlidir.
| Unsur | Detay |
|---|---|
| Verilen | \frac{x}{y} + \frac{y}{x} = \frac{5}{2} |
| Aranan | r = \frac{y}{x} |
| Denklem | 2r^2 - 5r + 2 = 0 |
| Diskriminant | D=9 |
| Çözümler | r=2 veya r=\frac{1}{2} |
| Yöntem | İkinci dereceden denklem çözümü |
| Seviye | Ortaokul 8. sınıf oran-orantı |
1. Neden iki çözüm çıkıyor?
Simetri yüzünden: x/y ve y/x yer değiştirdiğinde denklem aynı kalır. Problemde hangi büyük olduğu belirtilmemişse her ikisi doğrudur.
2. x=0 olabilir mi?
Hayır, x \neq 0 ve y \neq 0 olmalıdır; yoksa bölümleme tanımsız olur.
3. Grafikle nasıl gösterilir?
f(r) = r + \frac{1}{r}, r>0 için minimum 2’de (r=1), \frac{5}{2}=2.5 >2 olduğundan iki kesişim vardır.
4. Benzer problem: \frac{x}{y} + \frac{y}{x} = 3?
2r^2 -6r +2=0 \Rightarrow r^2 -3r +1=0 \Rightarrow r= \frac{3\pm\sqrt{5}}{2}.
5. Gerçek hayatta örnek?
İki arkadaşın hızları: Toplam süre oranı 5/2 ise, hız oranları 2:1 veya 1:2 olur (mesafe aynı).
Benzer bir problem için \frac{x}{y} + \frac{y}{x} + \frac{z}{x} = k çözümü ister misiniz, yoksa 5 soruluk test mi hazırlayayım?
y/x = 3/7. Denkleme göre (x−y)/(x+y)=2/5 olduğundan çapraz çarpma ile 5(x−y)=2(x+y) elde edilir. Açarsak 5x−5y = 2x+2y → 3x = 7y → y = (3/7)x olur; dolayısıyla y/x = 3/7.
Pro Tip: Denklemlerle çalışırken bilinmeyenleri bir tarafta, sayıları diğer tarafta toplamak hataları azaltır.
Kontrol için örnek bir değer seçin: x = 7 alırsak y = 3 olur. Deneyin: (7−3)/(7+3) = 4/10 = 2/5, doğru. Bu yöntem sonucu doğrular.
Uyarı: x + y ≠ 0 olmalıdır (payda sıfır olmaz). Bu durumda denklem tanımsız olur.
| Aspect | y/x (bulunan) | x/y (karşıt) |
|---|---|---|
| Değer | 3/7 | 7/3 |
| Açıklama | y = (3/7)x | x = (7/3)y (tersi) |
| Kullanım | y’yi x’e göre ifade eder | x’i y’ye göre ifade eder |
| Element | Details |
|---|---|
| Verilen denklem | (x−y)/(x+y) = 2/5 |
| Çapraz çarpma | 5(x−y) = 2(x+y) |
| Basitleştirme | 3x = 7y |
| Sonuç | y/x = 3/7 |
| Koşul | x + y ≠ 0 |
Sonraki Adımlar